PFAS in zee en zeeschuim: zo geniet je bewust en veilig van de kust

Je loopt over het strand en je kinderen rennen gillend op een dikke laag wit schuim af. Herkenbaar? Dat zeeschuim ziet er vrolijk en onschuldig uit, maar onderzoek van het RIVM toont aan dat het meer bevat dan alleen luchtbelletjes. PFAS, de zogenaamde forever chemicals, zitten ook in dat schuim. En de concentraties zijn behoorlijk opvallend.

Geen paniek! Want zwemmen in zee is gewoon veilig, en een dagje strand hoef je echt niet te cancellen. Maar het loont de moeite om te begrijpen wat er precies aan de hand is, zodat je slim en bewust kunt kiezen. Hier is het volledige verhaal.

In het kort

• Zeeschuim bevat honderden tot duizenden keren meer PFAS dan het zeewater eromheen, omdat de moleculen zich concentreren op het grensvlak tussen water en lucht.
• Aan de Nederlandse kust is tot 79.000 nanogram PFOS per liter zeeschuim gemeten (RIVM, december 2023), vergelijkbaar met de Vlaamse metingen en op sommige stoffen zelfs hoger.
• Zwemmen in zee blijft veilig: de concentraties in het zeewater zelf zijn veel lager, en meerdere provincies zagen na de resultaten geen reden voor een zwemverbod.
• Het advies is wel aangescherpt: laat kinderen en huisdieren niet in zeeschuim spelen, slik het niet in, en douche na het zwemmen.
• Sinds november 2024 staan alle PFAS als groep op de Nederlandse lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen, wat strengere uitstooteisen voor bedrijven met zich meebrengt.

Hoe PFAS in de zee terechtkomt

PFAS, een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen, belanden in de zee via een heel stelsel van routes. Fabrieken stoten PFAS uit in de lucht en lozen het in rivieren. Die rivieren stromen uiteindelijk allemaal naar zee. Zo brengen de Rijn, Maas en Schelde elk jaar grote hoeveelheden PFAS mee naar de Noordzee.

Een beruchte bron is het chemiebedrijf Chemours in Dordrecht, voorheen DuPont, dat jarenlang PFOA gebruikte bij de productie van teflon. Maar ook de Antwerpse afvalverwerker Indaver loosde jarenlang zonder vergunning PFAS in water dat uitmondt in de Westerschelde. Dat ontdekte onderzoeksprogramma Zembla van BNNVARA, en het zorgde voor een flinke politieke storm.

Eenmaal in zee verdwijnen PFAS niet zomaar. Ze breken nauwelijks af, en dat is precies waarom ze “forever chemicals” worden genoemd. Ze circuleren in het mariene milieu en hopen zich op in sediment, zeeleven en, hier wordt het interessant, in zeeschuim.

Waarom zeeschuim zoveel meer PFAS bevat dan zeewater

Dit is misschien wel het meest verrassende deel van dit verhaal. Zeeschuim is geen gewoon water. Het ontstaat van nature wanneer algen in zee afsterven en bestaat voor een groot deel uit eiwitten die daarbij vrijkomen; het RIVM voegt daaraan toe dat zeeschuim, met name bij wind, ook kan ontstaan door vervuiling in het water zelf. Bij wind en golfslag worden die eiwitten als het ware opgeslagen als schuimende belletjes. En juist die belletjes zijn een soort magneet voor PFAS.

PFAS-moleculen zijn amfifiel, wat betekent dat ze zowel een waterafstotend als een wateraantrekkend deel hebben. Bij elk belletje in het schuim is er een grensvlak tussen water en lucht, en precies op dat grensvlak voelen PFAS-moleculen zich thuis. Ze clusteren zich daar en stapelen zich op. Het gevolg is dat zeeschuim een enorm veel hogere concentratie PFAS bevat dan het zeewater zelf.

“Concluderend kan gesteld worden dat in het Nederlandse zeeschuim net zo veel, zo niet meer PFAS is gemeten dan in het Vlaamse zeeschuim.” — RIVM, december 2023

Hoe groot is dat verschil precies? Zembla citeerde onderzoekers die aangaven dat de PFAS-concentratie in zeeschuim honderden tot duizenden keren hoger kan zijn dan in het zeewater. In Belgisch zeeschuim bij Knokke werden concentraties gemeten van maar liefst 2.400 microgram per liter (som van alle gedetecteerde PFAS-verbindingen). Ter vergelijking: in het zeewater zelf zijn de concentraties veel, veel lager.

Nederland staat hierin niet alleen. Onderzoek in Denemarken vond na een storm nog hogere pieken: 85.000 ng/l PFOS en 21.000 ng/l PFOA in zeeschuim, en in schuim dat was opgehoopt in een kustmoeras zelfs een somconcentratie van 1.700.000 ng/l voor de vier belangrijkste PFAS-stoffen. Dat illustreert dat dit geen typisch Nederlands of Belgisch probleem is, maar een fenomeen dat overal langs sterk vervuilde kustlijnen kan optreden.

Zeeschuim aan de Nederlandse kust: de resultaten

Nadat Belgisch onderzoeksbureau VITO in 2021 en 2022 hoge PFAS-concentraties vond in zeeschuim bij Knokke en De Haan, riepen wetenschappers ook aan Nederlandse kant op om metingen te doen. Emeritus hoogleraar toxicologie Jacob de Boer was een van de eerste stemmen die zich hiervoor inzette.

De provincies Zeeland, Noord-Holland en Zuid-Holland gaven vervolgens de opdracht om op veertien locaties langs de Nederlandse kust monsters te nemen. Het RIVM analyseerde die monsters in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De resultaten werden in december 2023 gepubliceerd: aan de Nederlandse kust werd tot 79.000 nanogram PFOS per liter zeeschuim gemeten, met PFOS en PFOA als dominante stoffen, samen goed voor ruim 90% van de totale concentratie.

De conclusie van het RIVM was duidelijk: er zit PFAS in zeeschuim langs de hele Nederlandse kust. De concentraties zijn vergelijkbaar met de Vlaamse metingen, met uitzondering van de extreme piek bij Knokke, en voor een aantal stoffen zelfs hoger dan in de meeste Belgische monsters. Gedeputeerde Dick van der Velde van provincie Zeeland reageerde genuanceerd:

“Goed dat we nu ook gegevens hebben over de situatie aan de Nederlandse kust. En dat dit aantoont dat er geen reden tot grote zorg is.” — Dick van der Velde, gedeputeerde provincie Zeeland, december 2023

Gedeputeerde Jeannette Baljeu voegde daar een politieke duiding aan toe: “We weten al langer dat PFAS overal in onze leefomgeving voorkomt. Dat er ook PFAS wordt gemeten in zeeschuim en zeewater is dus geen verrassing. Tegelijkertijd is dit opnieuw een bevestiging dat het Europese restrictievoorstel, waarin een algemeen verbod voor PFAS wordt voorgesteld, noodzakelijk is.”

De gezondheidsrisico’s van zeeschuim

Hier wordt het eerlijk gezegd wat minder zwart-wit. Want hoewel wetenschappers zeker weten dat PFAS schadelijk kan zijn voor de gezondheid, is het precieze risico van blootstelling via zeeschuim nog niet goed in kaart gebracht.

Wat we wel weten, is dat PFAS het immuunsysteem kan aantasten. Hierdoor kun je eerder ziek worden en is je afweermechanisme minder sterk. Langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS-soorten wordt ook in verband gebracht met verhoogde kans op bepaalde vormen van kanker. Die gezondheidseffecten zijn wetenschappelijk vastgesteld bij hoge blootstelling over langere tijd.

Het probleem met zeeschuim is dat er geen gestandaardiseerde scenario’s zijn om te berekenen hoeveel PFAS iemand precies binnenkrijgt bij contact. Hoe lang speel je in het schuim? Slik je het in? Wordt het opgenomen via de huid? Die vragen zijn nog niet volledig beantwoord. Het RIVM stelt daarom dat het momenteel niet mogelijk is een wetenschappelijke uitspraak te doen over de blootstelling aan PFAS via zeeschuim.

Wat het RIVM wel benadrukt, is dat een groot deel van de Nederlandse bevolking via voeding en drinkwater al te veel PFAS binnenkrijgt, en dat elke extra blootstelling in principe onwenselijk is, ook al is die blootstelling klein. Hoe die opstapeling in het lichaam precies werkt en of je die ooit weer kwijtraakt, verschilt sterk per persoon en per PFAS-stof.

Zwemmen in zee blijft gewoon veilig

Ja, absoluut! Dit is het duidelijkste antwoord in dit hele verhaal. Zwemmen in zeewater is gewoon veilig. De PFAS-concentraties in het zeewater zelf zijn namelijk veel lager dan in zeeschuim. GGD Zeeland bevestigt dat er geen gezondheidsrisico’s worden verwacht bij zwemmen in de Westerschelde op officieel aangewezen zwemwaterlocaties, en hetzelfde geldt voor de rest van de Nederlandse kust.

De provincie Zuid-Holland heeft na de uitkomsten van het RIVM-onderzoek expliciet besloten dat er geen reden is voor een negatief zwemadvies of een zwemverbod. Dat is een bewuste keuze, gebaseerd op de beschikbare meetgegevens. Zwemmen is en blijft veilig.

Het punt is alleen: zeeschuim is iets anders dan zeewater. En daar zijn de adviezen wel degelijk aangescherpt.

De officiële adviezen rondom zeeschuim

De Nederlandse overheid heeft de adviezen in 2024 aangescherpt, mede naar aanleiding van de Belgische aanbevelingen. Waar het eerder ging om “slik zeeschuim zo min mogelijk in”, is de toon nu duidelijker geworden. De officiële adviezen zijn nu als volgt:

Laat kinderen niet in zeeschuim spelen. Kinderen zijn extra kwetsbaar omdat ze meer kans hebben om schuim in te slikken, en hun lichaam reageert gevoeliger op PFAS-blootstelling. Hetzelfde geldt voor huisdieren, die ook onbewust zeeschuim binnenkrijgen als ze erin rennen of ervan likken.

Slik zeeschuim niet in, ook niet als volwassene. Klinkt logisch, maar wie ooit het strand heeft opgekeken bij een zachte zeebries weet dat zeeschuimvlokken als vanzelf op je lippen belanden. Even bewust zijn van dat risico helpt al.

Douche na het zwemmen in zee, ook al voel je je schoon. Door je af te spoelen verwijder je eventuele PFAS-resten van je huid, samen met bacteriën en virussen die ook in zeeschuim kunnen voorkomen. Wassen met water volstaat.

Was je handen goed voordat je eet op het strand. Dit klinkt als iets wat je moeder zei toen je klein was, maar het is echt relevant. Zeker als je kinderen in het zand hebben gespeeld en zeeschuim in de buurt was.

Seaspray: PFAS reist ook via de lucht

Er is nog een aspect dat minder bekend is maar wel de moeite waard om te begrijpen. Wanneer golven breken, worden minuscule waterdruppeltjes de lucht in geslingerd. Die worden “seaspray aerosolen” genoemd. En ook deze druppeltjes bevatten verhoogde concentraties PFAS, precies om dezelfde reden als zeeschuim: de moleculen concentreren zich aan het oppervlak van waterdruppels.

Dit betekent dat PFAS via de zeelucht kan verspreiden naar het binnenland. Onderzoek van Zembla bevestigde dat ook zeelucht sporen van PFAS bevat. Emeritus hoogleraar Jacob de Boer legt uit hoe dit werkt: als je lucht door water borrelt, stijgt PFAS binnen enkele minuten naar de oppervlakte. De zee doet in feite hetzelfde, op enorme schaal.

Het strandzand en duinzand in kustgebieden kunnen daardoor ook licht verhoogde PFAS-waarden bevatten. Dit is geen reden voor paniek, maar wel een reden om bewust te zijn van de omgeving waarin je je bevindt.

De bron van de vervuiling, en het juridische vervolg

PFAS in de zee is geen probleem dat zomaar verdwijnt, en dat heeft alles te maken met de aard van de stoffen zelf. Ze breken in het milieu nauwelijks af. De Westerschelde is een goed voorbeeld: na het lozingsverbod voor 3M werd verwacht dat de concentraties zouden dalen, maar Zembla ontdekte dat een ander bedrijf, Indaver, jarenlang zonder vergunning PFAS bleef lozen in hetzelfde water. De vervuiling stopte dus niet bij de grens.

In mei 2023 stelde de Nederlandse staat, bij monde van toenmalig minister Mark Harbers, chemieconcern 3M formeel aansprakelijk voor de PFAS-schade in de Westerschelde. Het ging daarbij zowel om schade aan het ecosysteem als om economische schade voor onder meer vissers en Rijkswaterstaat. Dat traject kreeg inmiddels een concreet vervolg: op 22 december 2025 maakten 3M en de Nederlandse staat een schikking bekend, specifiek voor ondernemers in de Westerschelde-regio zoals vissers, garnalenkwekers, mosseltelers en recreatiebedrijven die financiële schade leden door de PFAS-restricties. Deze schikking gaat over directe bedrijfsschade van een afgebakende groep, niet over de bredere schade aan natuur of volksgezondheid, waarvoor het onderzoek nog loopt.

Sinds 14 november 2024 staan bovendien alle PFAS als groep op de Nederlandse lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen, via een aanvulling op de OSPAR-lijst voor prioritaire actie (een verdrag ter bescherming van de Noordoost-Atlantische Oceaan, waar Nederland bij is aangesloten). Dat betekent dat bedrijven waar PFAS vrijkomt een minimalisatieplicht krijgen voor uitstoot naar lucht en water, en eens in de vijf jaar een vermijdings- en reductieplan moeten opstellen. Dit is een ander, sneller traject dan de bredere EU-restrictie onder REACH, die nog in voorbereiding is. Maar ook met deze aanscherping geldt: zelfs als alle productie morgen zou stoppen, blijft het eeuwen duren voordat de PFAS die al in het milieu zit, is verdwenen.

Zeeschuim in het geheel van je PFAS-blootstelling

Om dit in perspectief te zetten: de grootste bron van PFAS-blootstelling voor de meeste Nederlanders is nog altijd voeding en drinkwater. Het RIVM heeft vastgesteld dat een groot deel van de bevolking al te veel PFAS binnenkrijgt via deze dagelijkse routes. Zeeschuim komt daar bovenop, maar is voor de gemiddelde strandbezoeker waarschijnlijk een relatief kleine extra bijdrage.

Dat neemt niet weg dat het slim is om ook op dat punt bewust te zijn. Elke extra PFAS-blootstelling is er in principe één te veel, zeker voor kinderen en mensen die al meer zijn blootgesteld via hun woonomgeving of beroep.

Praktisch: zo ga je bewust naar het strand

De stranddag hoef je echt niet af te zeggen. Maar een paar kleine aanpassingen maken een groot verschil, zeker als je kinderen meeneemt.

Kies je zwemlocatie op een officieel aangewezen zwemwaterlocatie. Op zwemwater.nl kun je de actuele waterkwaliteit van alle officiële locaties in Nederland bekijken. Bij twijfel over de kwaliteit van het water, houd je het droog.

Wijs kinderen op het zeeschuim voordat je op het strand aankomt. Maak er geen grote angstscenario’s van, maar leg simpelweg uit dat het schuim stof bevat dat niet goed voor je buik is als je het inslikt. Een kind van vijf begrijpt dat makkelijk.

Neem een handdoek en wat water mee om je handen te wassen voor je gaat eten. Een kleine fles water in de strandtas volstaat. Je hoeft echt niet gek te doen over wat zand, maar zeeschuimresten van je handen wassen is een goede gewoonte.

Douche zo snel mogelijk na het strand. In de meeste badplaatsen zijn er stranddouches. Die minuut onder de douche haalt eventuele resten van je huid en haar. Check bij twijfel over andere producten in huis ook eens hoe je een echt PFAS-vrij product herkent, want datzelfde kritische oog is net zo bruikbaar in de badkamer als op het strand.

De conclusie: bewust genieten is het sleutelwoord

PFAS in de zee en zeeschuim is een reëel en wetenschappelijk vastgesteld fenomeen. De concentraties in zeeschuim langs de Nederlandse kust zijn vergelijkbaar met die in België, en op sommige locaties zelfs iets hoger. De PFAS-moleculen concentreren zich door hun chemische eigenschappen in zeeschuim, waardoor de concentratie daar honderden tot duizenden keren hoger kan zijn dan in het zeewater zelf.

Maar: zwemmen in zee is veilig, er is geen zwemverbod, en een dagje strand is echt nog steeds een van de fijnste dingen die je kunt doen. Het advies is simpel: laat kinderen en huisdieren niet in het zeeschuim spelen, slik het niet in, en douche na het zwemmen. Kleine moeite, groot effect.

PFAS is er al, en het verdwijnt niet van de ene op de andere dag. Maar hoe bewuster we omgaan met blootstelling, hoe beter we ons lichaam kunnen beschermen totdat de politiek en industrie hun werk hebben gedaan.

Veelgestelde vragen

Is het gevaarlijk om in zeeschuim te spelen? Het exacte risico is nog niet wetenschappelijk vastgesteld, maar uit voorzorg adviseert de overheid kinderen en huisdieren niet in zeeschuim te laten spelen en het niet in te slikken.

Waarom zit er meer PFAS in zeeschuim dan in zeewater? PFAS-moleculen concentreren zich op het grensvlak tussen water en lucht, precies waar een schuimbelletje ontstaat. Daardoor kan zeeschuim honderden tot duizenden keren hogere concentraties bevatten dan het omringende zeewater.

Mag ik nog zwemmen aan de Nederlandse kust? Ja. De PFAS-concentraties in zeewater zelf zijn veel lager dan in zeeschuim, en meerdere provincies zagen na onderzoek geen aanleiding voor een zwemverbod of negatief zwemadvies.

Is Nederlands zeeschuim net zo vervuild als Belgisch zeeschuim? Voor de meeste stoffen zijn de concentraties vergelijkbaar, en voor een aantal PFAS-stoffen zelfs hoger in Nederland. Alleen de extreme piekwaarde bij Knokke (2.400 µg/l) is in Nederland niet teruggevonden.

Is er al iets gedaan aan de PFAS-vervuiling in de Westerschelde? Ja, gedeeltelijk. De Nederlandse staat stelde 3M in 2023 aansprakelijk, en in december 2025 volgde een schikking voor gedupeerde ondernemers zoals vissers en mosseltelers. De bredere schade aan natuur en volksgezondheid wordt nog onderzocht.

Bronnen

• RIVM (2023). PFAS in zeeschuim langs Nederlandse kust. rivm.nl
• RIVM (2023). PFAS in zeeschuim in Nederland (rapport in opdracht van ministerie van IenW). rijksoverheid.nl
• RIVM. PFAS op de lijst Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). rivm.nl / rvs.rivm.nl
• Rijksoverheid (14 november 2024). Alle PFAS geclassificeerd als Zeer Zorgwekkende Stof. rijksoverheid.nl
• Open Overheid / RIVM (2024). PFAS in sea spray aerosolen en zeeschuim: conceptueel model (inclusief Deense vergelijkingsdata, NIRAS 2022). open.overheid.nl
• Provincie Zeeland (2023). PFAS in zeeschuim langs Nederlandse kust, met reactie gedeputeerde Dick van der Velde. zeeland.nl
• Provincie Zeeland (2024). Zwemmen in zeewater gewoon veilig, maar let op voor zeeschuim. zeeland.nl
• GGD Zeeland (2024/2025). Veelgestelde vragen PFAS in (oppervlakte)water. ggdzeeland.nl
• BNNVARA Zembla (2023). Hoge concentraties PFAS in zeeschuim langs Nederlandse kust, met reactie gedeputeerde Jeannette Baljeu. bnnvara.nl
• BNNVARA Zembla (2023). Ook zeelucht blijkt vervuild met PFAS. bnnvara.nl
• BNNVARA Vroege Vogels (2024). PFAS in zeeschuim is geen reden voor een zwemverbod. bnnvara.nl
• NOS (2023). Ook in Nederland zit PFAS in zeeschuim, maar nog geen waarschuwing. nos.nl
• Waterforum (2024). Mooie stranddagen leiden tot discussie over PFAS-houdend zeeschuim. waterforum.net
• VRT NWS / BNNVARA Zembla / H2O Waternetwerk / Provincie Zeeland (mei 2023). Nederlandse staat stelt 3M aansprakelijk voor PFAS-schade Westerschelde.
• NOS / PFASkaartNederland.nl (december 2025). Chemiebedrijf 3M gaat ondernemers rond Westerschelde betalen voor PFAS-schade.
• VLIZ / Dauwe, S. (2024). PFAS aan zee: moeten we ons zorgen maken? Vlaams Instituut voor de Zee. vliz.be