Hoe krijg je PFAS uit je lichaam? Van bloeddonatie tot darmbacteriën

Je hebt PFAS in je lichaam. Dat klinkt hard, maar het RIVM ontdekte dat vrijwel alle onderzochte Nederlanders deze “forever chemicals” in hun bloed hebben, vaak boven de gezondheidskundige grenswaarde. Het probleem: je lichaam breekt PFAS niet af zoals het de meeste andere stoffen doet. Ze blijven jarenlang rondcirkelen. Het goede nieuws is dat wetenschappers de afgelopen jaren voor het eerst methoden hebben gevonden die dat proces daadwerkelijk kunnen versnellen.

In het kort

• PFAS wordt van nature maar heel langzaam door je lichaam uitgescheiden; het RIVM heeft geen eigen advies over het versnellen daarvan en richt zich vooral op het beperken van nieuwe blootstelling.
• Drie wetenschappelijke onderzoekslijnen tonen aan dat uitscheiding wél te versnellen is: bloed- en plasmadonatie (bewezen in een gerandomiseerde trial), vezelsupplementen (kleine pilotstudie) en bepaalde darmbacteriën (tot dusver alleen bij muizen).
• Een verhoogde PFAS-waarde in je bloed betekent niet automatisch dat je er iets van merkt: effecten zoals op je immuunsysteem, cholesterol of lever zijn vooral op groepsniveau statistisch vastgesteld, niet als individuele diagnose.
• Veel losse supplementclaims (omega-3, probiotica, vitamine D, curcumine) zijn zwakker onderbouwd dan vaak wordt gesuggereerd, met tegenstrijdige of alleen dierproef-resultaten.
• Snel gewichtsverlies kan PFAS die in vetweefsel is opgeslagen plotseling vrijmaken in je bloedbaan, dus geleidelijk afvallen is verstandiger.

PFAS in je lichaam: hoe het zich opstapelt

PFAS komen vooral via voeding en een beetje via drinkwater je lichaam binnen. Wat ze bijzonder maakt, is niet alleen dát ze binnenkomen, maar hoe traag ze weer weggaan. Voor PFOA ligt de halfwaardetijd in het menselijk lichaam op ongeveer 3,5 jaar, voor PFOS op circa 5 jaar. Dat betekent dat de helft van een opgenomen hoeveelheid er pas na jaren weer uit is, en dat je lichaam blijft opstapelen zolang de dagelijkse blootstelling groter is dan wat je uitscheidt.

PFAS zit vooral in je bloedplasma, het vloeibare deel van je bloed, en hoopt zich daarnaast op in lever en nieren. Vrouwen scheiden PFAS gemiddeld iets sneller uit dan mannen, via menstruatie en bevalling, wat er ook toe leidt dat een deel van de belasting via de placenta en borstvoeding bij baby’s terechtkomt.

Het RIVM onderzocht in 2016-2017 bijna 1.500 bloedmonsters uit heel Nederland. Uitkomst: iedereen had PFAS in het bloed, en bij een groot deel lag de concentratie boven de gezondheidskundige grenswaarde. Een herhaling met bloed uit 2025 loopt momenteel, met resultaten die in 2026 worden verwacht.

Symptomen: merk je iets van te veel PFAS in je lichaam?

Dit is misschien wel de belangrijkste vraag, en het eerlijke antwoord wijkt af van wat je op veel plekken leest. Het RIVM is hier expliciet over: een blootstelling boven de gezondheidskundige grenswaarde betekent een grotere kans op gezondheidseffecten, maar dat is niet hetzelfde als dat je daar ook echt iets van merkt. Of je klachten krijgt hangt af van hoeveel PFAS je over langere tijd binnenkrijgt, en van andere factoren zoals erfelijke aanleg, leefstijl en eventuele andere aandoeningen.

Er bestaat dus geen vaste lijst met herkenbare “PFAS-symptomen” die je bij jezelf kunt afvinken. Wat wetenschappers wel op groepsniveau hebben vastgesteld, met effecten op het immuunsysteem als het meest gevoelige en eerst optredende effect, is: minder goed werkende vaccinaties en een grotere vatbaarheid voor infecties, veranderingen in cholesterol en leverenzymen, mogelijke effecten op de schildklier, en bij zwangerschap een lager geboortegewicht. Dit zijn statistisch waargenomen verbanden in onderzoekspopulaties, geen diagnose voor een individu. Standaard PFAS-bloedonderzoek bij verder gezonde mensen heeft dan ook geen vastgesteld klinisch nut. Heb je klachten waarvan je vermoedt dat ze met PFAS te maken hebben, dan is je huisarts of de GGD in jouw regio het juiste aanspreekpunt, niet een online checklist.

Onderzoek 1: bloed- en plasmadonatie bij Australische brandweerlieden

De eerste echte doorbraak komt uit Australië. Brandweerlieden krijgen via blusschuim relatief veel PFAS binnen, en waren daarom de logische groep om te testen of donatie de opgestapelde hoeveelheid kan verlagen.

Onderzoekers van Macquarie University volgden 285 brandweerlieden een jaar lang: een groep doneerde elke 12 weken bloed, een andere groep elke 6 weken plasma, en een controlegroep deed niets. Bij de bloeddonoren daalden de PFAS-waarden met gemiddeld 10%. Bij de plasmadonoren was dat 30%, doordat plasmadonatie specifiek het vloeibare deel van het bloed filtert waar PFAS zich vooral in bevindt, terwijl bij bloeddonatie ook bloedcellen meegaan die minder PFAS bevatten. De controlegroep liet geen verandering zien.

“We hebben het gedaan. Iedereen zei dat het niet kon, en we zijn erin geslaagd om deze giftige chemicaliën uit onze lichamen te krijgen.” — Mick Tisbury, Assistant Chief Fire Officer bij Fire Rescue Victoria, 2022

Deze studie is een gerandomiseerde klinische trial, gepubliceerd in JAMA Network Open, en geldt als het sterkste bewijs op deze hele lijst. Een Australische Senaatscommissie heeft naar aanleiding hiervan zelfs aanbevolen te onderzoeken of mensen met te hoge PFAS-waarden, die om medische redenen niet voor de bloedbank mogen doneren, toch “therapeutische donaties” kunnen doen waarbij het bloed simpelweg wordt weggegooid.

Bewijskracht: bewezen (gerandomiseerde trial, peer-reviewed, herhaalbaar effect).

Onderzoek 2: vezelsupplementen

Terwijl de Australiërs bloed gaven, werkten onderzoekers van Boston University en UMass Lowell aan een eenvoudigere aanpak. Professor Jennifer Schlezinger merkte tijdens onderzoek naar cholesterolverlaging dat gelvormende vezels zoals psyllium (het hoofdingrediënt in Metamucil) en bèta-glucaan galzuren opvangen in de darm. PFAS blijkt chemisch op galzuren te lijken.

“Door gelvormende vezels zoals psyllium bij een maaltijd te nemen, kunnen we PFAS insluiten in de vezelgel, die vervolgens via de ontlasting wordt weggehaald.” — Dhimiter Bello, hoogleraar UMass Lowell, 2025

In de pilotstudie zagen de onderzoekers na vier weken een daling van 8% bij PFOS en PFOA. Belangrijk om te weten: deze proef is uitsluitend bij mannen uitgevoerd, omdat vrouwen door menstruatie van nature al lagere PFAS-waarden hebben en de onderzoekers bewust een groep met een hoge uitgangswaarde wilden testen. Of het effect bij vrouwen hetzelfde is, is dus nog niet onderzocht. Een oudere, onafhankelijke studie naar vezelrijke voeding (niet supplementen) vond een vergelijkbaar maar kleiner effect: circa 3% daling bij PFOA en 6% bij PFOS. Het onderzoeksteam kreeg inmiddels 1,1 miljoen dollar van het Amerikaanse ministerie van Defensie voor vervolgonderzoek, en er loopt momenteel ook een studie naar cholestyramine, een cholesterolverlagend medicijn met hetzelfde bindingsmechanisme.

Bewijskracht: aannemelijk, geen bevestigd feit. Kleine, korte pilotstudie (4 weken), nog niet gerepliceerd, en alleen bij mannen getest.

Onderzoek 3: darmbacteriën

De meest vooruitstrevende vondst komt van de universiteit van Cambridge. Onderzoekers onder leiding van Kiran Patil ontdekten dat bepaalde soorten darmbacteriën PFAS binnen enkele minuten opnemen en opslaan in klontjes binnen hun cellen.

“We hebben ontdekt dat bepaalde darmbacteriën die veel voorkomen in het maag-darmkanaal een ongelooflijk vermogen hebben om PFAS op te nemen als sponzen en op te slaan in hun cellen.” — Kiran Patil, MRC Toxicology Unit, Universiteit van Cambridge, 2025

De geteste bacteriesoorten namen tussen de 25% en 74% van de aangeboden PFAS op. Cruciale kanttekening: dit onderzoek, gepubliceerd in Nature Microbiology, is uitgevoerd in muizen met een “vermenselijkt” darmmicrobioom, niet in mensen. Patil en collega’s hebben inmiddels het bedrijf Cambiotics opgericht om te onderzoeken of dit mechanisme ook bij mensen werkt via een probioticum, maar een klinische studie bij mensen moet nog beginnen.

Bewijskracht: aannemelijk voor het mechanisme (peer-reviewed, aangetoond in cellen en muizen); onvoldoende onderzocht of dit ook bij mensen werkt.

Andere onderzochte verbanden: wat wel en niet houdbaar is

Naast de drie stevige onderzoekslijnen hierboven circuleren online veel losse claims over voeding en supplementen die PFAS zouden helpen verminderen. Bij nader onderzoek is de onderbouwing daarvan wisselend, en soms directer tegengesteld aan wat vaak wordt beweerd.

Probiotica: een grote Amerikaanse bevolkingsstudie (NHANES, ruim 9.400 volwassenen) vond een statistisch verband tussen probioticagebruik en iets lagere PFAS-waarden. Belangrijke kanttekening: dit is puur observationeel onderzoek, geen interventie, en een aparte studie bij zwangere vrouwen vond juist het omgekeerde, hogere PFAS-waarden bij meer yoghurtconsumptie, vermoedelijk door PFAS-verontreiniging via zuivelverpakking. De onderzoekers zelf noemen dit “tegenstrijdige bevindingen die nog geen oorzakelijk verband bewijzen”.

Omega-3 visolie: hier is een correctie op zijn plaats. Een NHANES-studie naar visoliesupplementen concludeert zelf dat er geen sterk verband bestaat tussen visoliegebruik en PFAS-waarden in het bloed, met gebruikers en niet-gebruikers op vergelijkbaar niveau. Alleen bij vrouwen, oudere volwassenen en in de vroegste onderzoeksjaren was er een zwak omgekeerd verband zichtbaar. Dat is iets anders dan “verrassend lagere PFAS-waarden bij visoliegebruikers” in het algemeen.

Vitamine D: laboratoriumonderzoek toont aan dat PFOA zich kan binden aan de vitamine D-receptor in het lichaam, wat een biologisch aannemelijk mechanisme oplevert. Bevolkingsonderzoek naar het verband tussen PFAS-blootstelling en vitamine D-waarden is echter gemengd: sommige studies vinden een negatief verband, andere niet. Geen enkele studie heeft getest of vitamine D-suppletie de effecten van PFAS-blootstelling daadwerkelijk vermindert.

Curcumine: Turkse onderzoekers vonden dat curcumine DNA-schade door PFOS in de lever van ratten kon verminderen. Dit is echte, peer-reviewed wetenschap, maar wel een dierstudie met injecties in hoge doses, niet een aanwijzing dat een lepel kurkuma in je eten hetzelfde effect heeft bij mensen.

Bosbessen: de studie die vaak wordt aangehaald als “dierenstudie” is in werkelijkheid uitgevoerd bij platwormen (Dugesia japonica), een veel eenvoudiger organisme dan een muis of rat. Anthocyanen uit bosbessen verminderden daar aantoonbaar de neurotoxische effecten van PFOS, maar de afstand tot een uitspraak over mensen is groot.

Vitamine C, N-acetylcysteïne, mariadistel en artisjok: voor deze veelgenoemde “leverondersteuners” is bij dit onderzoek geen PFAS-specifieke studie gevonden. De claims die je hierover tegenkomt, leiden vrijwel altijd terug op algemene detox-wellnessbronnen die generieke leverondersteuning extrapoleren naar PFAS, zonder dat daar eigen onderzoek naar is gedaan.

Ondersteuning van je uitscheidingsorganen: wat is wel breed onderbouwd

Los van de specifieke PFAS-studies hierboven, geldt voor je lichaam in het algemeen dat gezonde darmen, lever, nieren en lymfesysteem je natuurlijke afvalverwerkers zijn. Onbewerkte voeding met voldoende groenten, gezonde vetten en eiwitten, en voldoende water (1,5 tot 2 liter per dag) hangen samen met een betere algehele uitscheidingscapaciteit. Regelmatige beweging bevordert de lymfeafvoer. Dit is geen PFAS-specifiek bewijs, maar wel gangbare, breed onderbouwde adviezen voor een gezond lichaam in het algemeen, die toevallig ook de organen ondersteunen die PFAS moeten verwerken.

Nieuwe PFAS-blootstelling beperken terwijl je lichaam werkt

Terwijl je lichaam bezig is met het langzame proces van uitscheiden, is het logisch om nieuwe blootstelling zoveel mogelijk te beperken. De belangrijkste stap in de keuken is het vervangen van antiaanbakpannen door glas, RVS of gietijzer. Check bij verzorgingsproducten de ingrediëntenlijst op “fluor” of “perfluor”, en gebruik voor kraanwater een filter dat specifiek PFAS verwijdert: gewone kannenfilters doen dat niet, daarvoor heb je een actieve-koolfilter of omgekeerde-osmosefilter nodig, zoals uitgelegd bij PFAS in kraanwaterfilters. Dat geldt niet alleen voor pannen, filters en verzorgingsproducten: PFAS zit verspreid over tientallen productcategorieën in en om je huis, van textiel tot verpakkingen, met telkens dezelfde onderliggende chemische eigenschappen die de stof zowel nuttig als hardnekkig maken.

Let op bij snel gewichtsverlies

Een belangrijke waarschuwing die vaak wordt vergeten: PFAS wordt deels opgeslagen in vetweefsel. Snel gewichtsverlies, zoals bij crashdiëten, kan daardoor een plotselinge vrijlating van deze stoffen in je bloedbaan veroorzaken. Pak gewichtsverlies dus geleidelijk aan, niet alleen voor je gewicht maar ook om deze piekblootstelling te voorkomen.

Veelgestelde vragen

Kan PFAS echt uit je lichaam? Ja, voor het eerst is dit wetenschappelijk aangetoond: bloed- en plasmadonatie verlagen aantoonbaar de PFAS-waarden in het bloed. Vezelsupplementen en darmbacteriën zijn veelbelovend, maar minder ver onderzocht.

Hoe lang duurt het voordat PFAS je lichaam verlaat? Van nature heel lang: de halfwaardetijd ligt op 3,5 tot 5 jaar per stof, afhankelijk van welke PFAS het betreft. Dat betekent dat volledige uitscheiding zonder ingrijpen tientallen jaren kan duren.

Merk ik het als ik te veel PFAS in mijn lichaam heb? Meestal niet direct. Het RIVM benadrukt dat een verhoogde waarde niet automatisch tot merkbare klachten leidt. Effecten zijn vooral op groepsniveau vastgesteld, niet als individuele diagnose. Bij concrete gezondheidsklachten is je huisarts of GGD het aanspreekpunt.

Helpt bloed doneren echt tegen PFAS? Bij mensen met een verhoogde PFAS-belasting wel, aangetoond in een gerandomiseerde trial bij Australische brandweerlieden. Voor de gemiddelde Nederlander met achtergrondblootstelling is niet apart onderzocht of hetzelfde effect optreedt.

Is er een PFAS-detox die echt werkt? Een algemene “detox” met vitamines en kruiden zoals vaak online wordt aangeboden, heeft geen PFAS-specifieke wetenschappelijke onderbouwing. De drie methoden die wél wetenschappelijk zijn onderzocht (donatie, vezels, darmbacteriën) zijn gerichte interventies, geen kant-en-klaar detoxpakket.

De bottom line

PFAS mogen dan “forever chemicals” heten, ze hoeven niet voor altijd in je lichaam te blijven zitten. Bloed- en plasmadonatie is de best bewezen methode om de opgestapelde hoeveelheid te verlagen. Vezelsupplementen en darmbacteriën zijn veelbelovende onderzoekslijnen, maar nog niet het niveau van bewezen medische interventie. Voor de rest van de veelgenoemde supplementen geldt: wees kritisch, want de onderbouwing is vaak dunner dan de claim.

Wat je in de tussentijd wel zelf in de hand hebt, is nieuwe blootstelling beperken. Dat stopt de instroom, ook al kun je de uitstroom nog niet volledig zelf versnellen.

🏥 Medische disclaimer

Dit artikel is uitsluitend informatief bedoeld. Alle informatie is gebaseerd op wetenschappelijke studies en publicaties, maar vervangt geen professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Bij vragen over je gezondheid, symptomen die mogelijk gerelateerd zijn aan PFAS-blootstelling, of het gebruik van supplementen, raadpleeg altijd je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Neem nooit medische beslissingen uitsluitend gebaseerd op online informatie.

Bronnen

1. RIVM. Vragen en antwoorden over PFAS / over te veel blootstelling aan PFAS. Geraadpleegd via rivm.nl
2. Gasiorowski, R. et al. (2022). Effect of Plasma and Blood Donations on Levels of Perfluoroalkyl and Polyfluoroalkyl Substances in Firefighters in Australia: A Randomized Clinical Trial. JAMA Network Open, 5(4), e226257.
3. UMass Lowell / Boston University (2025). Can Fiber Supplements Help Remove PFAS From the Human Body?
4. Lindell, A., Roux, I., Patil, K. et al. (2025). Human gut bacteria bioaccumulate per- and polyfluoroalkyl substances. Nature Microbiology.
5. Liao, J. et al. (2023). Association between probiotic consumption and serum PFAS: results from NHANES, 2003-2018. Environmental Sciences Europe, 35, 105.
6. Onteeru, M. et al. (2022). Association between fish oil supplements use and serum PFAS: Results from NHANES. Environmental Research, 215(1), 114205.
7. Eke, D. & Çelik, A. (2016/2017). Protective role of curcumin on PFOS-induced genotoxicity and DNA damage in rat liver. Drug and Chemical Toxicology / International Journal of Biological Macromolecules.
8. Studie naar bosbessenanthocyanen en PFOS-neurotoxiciteit in Dugesia japonica (platwormen). ScienceDirect.
9. GGD-richtlijnen (o.a. GGD Zeeland, GGD Brabant-Zuidoost). PFAS en gezondheidsadviezen.