Je leest over “forever chemicals” in van alles om je heen, en dan valt je oog op het fluoride-label van je tandpasta. Beide bevatten fluor, dus zit er nu ook PFAS in je tandpasta? Het korte antwoord: nee, en de verwarring komt voort uit een simpel, maar hardnekkig misverstand over scheikunde.
In het kort
- Fluoride in tandpasta (zoals natriumfluoride of tinfluoride) is chemisch een compleet andere stof dan PFAS, ook al bevatten beide het element fluor.
- De Rijksoverheid bevestigt expliciet: uit natriumfluoride kan geen PFAS ontstaan.
- Tandpasta zelf is geen bekende PFAS-bron; het enige aangetoonde PFAS-risico in mondverzorging zit in bepaalde flosdraad met een PTFE-coating (Teflon), niet in tandpasta.
- Voor cariëspreventie geldt bij volwassenen een tandpasta met 1.450 ppm fluoride als de officiële norm van het Ivoren Kruis, de Nederlandse vereniging voor mondgezondheid.
- Er bestaat geen eenduidige “beste tandpasta voor iedereen”: het verschil zit in specifieke claims (gevoeligheid, whitening, tandvlees), niet in PFAS-risico.
Waarom fluoride met PFAS wordt verward
Het is een logische denkfout: fluoride bevat het element fluor, en PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Twee woorden met dezelfde stam, dus moet het toch iets met elkaar te maken hebben? Chemisch gezien niet. Fluoride is een enkel fluoride-ion (F⁻), meestal gebonden aan natrium (natriumfluoride) of tin (tinfluoride). PFAS bestaat uit een keten van koolstofatomen met meerdere fluoratomen eraan vast, een structuur die fluoride helemaal niet heeft.
De Rijksoverheid (via het platform Waarzitwatin) bevestigt dit expliciet op de eigen pagina over natriumfluoride: “Soms wordt natriumfluoride in verband gebracht met per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS), omdat PFAS fluor bevat. Maar uit natriumfluoride kan geen PFAS ontstaan.” Dat is de kern van dit hele artikel in één zin.
Zit er PFAS in tandpasta? Het korte antwoord
Nee, PFAS is geen bekend of verwacht ingrediënt in tandpasta. Dat heeft ook een praktische reden: PFAS is gewaardeerd om water- en vetafstotende eigenschappen, en dat is precies wat je in een tandpasta niet wilt. Tandpasta moet juist goed mengen met speeksel en water om te kunnen schuimen en reinigen. Er is geen technische reden voor fabrikanten om PFAS toe te voegen, en er is bij dit onderzoek geen onafhankelijke, peer-reviewed bron gevonden die PFAS als daadwerkelijk aangetroffen ingrediënt in tandpasta bevestigt.
Waar het PFAS-risico in mondverzorging wél zit: flosdraad
Hier wordt het interessant, want de PFAS-in-mondverzorging-zorgen zijn niet uit de lucht gegrepen, ze zitten alleen op een andere plek dan tandpasta. Onderzoekers van het Silent Spring Institute publiceerden in 2019 een peer-reviewed studie waarin ze aantoonden dat vrouwen die Oral-B Glide-flosdraad gebruikten, hogere bloedwaarden hadden van een specifieke PFAS-stof (PFHxS) dan vrouwen die dat niet deden. Aanvullende labtests bevestigden dat deze flosdraad, en enkele vergelijkbare producten, daadwerkelijk PTFE bevatten, hetzelfde materiaal als in een antiaanbaklaag (Teflon), toegevoegd om het floss soepeler tussen je tanden te laten glijden.
Oral-B heeft de formule van Glide inmiddels aangepast naar een micro-textured fiber zonder PFAS. Volgens de onderzoekers is dit een goed voorbeeld van een makkelijk te vermijden PFAS-bron: flosdraad hoeft niet per se PFAS te bevatten om goed te werken, het merendeel van de destijds geteste flosmerken bevatte namelijk geen fluor. Wil je hier zeker van zijn bij je eigen flosdraad, dan vind je een compleet overzicht van veilige alternatieven bij de beste flosdraad zonder PFAS.
Wat zit er dan wel in tandpasta?
Een gangbare tandpasta bestaat uit een aantal vaste bouwstenen: fluoride als werkzame stof tegen gaatjes, een mild schurend middel (meestal silica) om tandplak te verwijderen, vochtinbrengende stoffen om de textuur romig te houden, een schuimmiddel, en smaakstoffen. Sommige tandpasta’s bevatten daarnaast specifieke toevoegingen tegen gevoeligheid, tandvleesproblemen of verkleuring. Geen van deze standaardcomponenten heeft een chemische relatie met PFAS.
Hoeveel fluoride hoort er eigenlijk in je tandpasta te zitten?
Het Ivoren Kruis, de Nederlandse vereniging voor mondgezondheid, hanteert een helder basisadvies: voor volwassenen en kinderen vanaf ongeveer 5 jaar geldt een fluoridetandpasta met 1.000 tot 1.500 ppm fluoride, in de praktijk vaak aangeduid als 1.450 ppm. Voor jongere kinderen gelden lagere concentraties (500-750 ppm), aangepast aan hun lichaamsgewicht en het risico op inslikken. Dit is precies waar veel merken hun basisformule op afstemmen, ongeacht of het een huismerk of A-merk betreft.
Zit er fluoride in Sensodyne?
Ja. Sensodyne-tandpasta’s bevatten net als de meeste andere merken natriumfluoride of tinfluoride als werkzame stof tegen gaatjes, aangevuld met specifieke ingrediënten (zoals kalium- of strontiumverbindingen) die gericht zijn op het verminderen van tandgevoeligheid. Dat is een andere claim dan cariëspreventie, maar de fluoride zelf werkt hetzelfde als in andere merken.
Welke tandpasta is een goede, PFAS-vrije keuze?
Belangrijk om vooraf te zeggen: er bestaat geen eenduidige “beste tandpasta voor iedereen”. De Consumentenbond concludeerde in haar meest recente test dat het verschil tussen merken vooral zit in specifieke claims, gevoeligheid, whitening of tandvlees, niet in een universele winnaar. Voor PFAS hoef je sowieso niet te kiezen: geen enkele reguliere tandpasta bevat het.
Waar je wél op kunt letten, is de fluoride-norm van het Ivoren Kruis (1.450 ppm) en een tandpasta zonder overbodige extra’s. Een tandpasta die hieraan voldoet en breed verkrijgbaar is:
Veelgestelde vragen
Zit er PFAS in tandpasta? Nee. PFAS is geen bekend of technisch noodzakelijk ingredient in tandpasta. De verwarring ontstaat doordat fluoride toevallig ook het element fluor bevat, maar dat is een chemisch heel andere stof.
Waarom denken mensen dat er PFAS in tandpasta zit? Omdat fluoride en PFAS allebei het woorddeel “fluor” bevatten. De Rijksoverheid bevestigt expliciet dat uit fluoride geen PFAS kan ontstaan.
Zit er dan wel PFAS in mondverzorgingsproducten? Mogelijk wel in bepaalde flosdraad met een PTFE-coating (Teflon), zoals aangetoond in onafhankelijk onderzoek naar Oral-B Glide. Tandpasta zelf is hier niet bij betrokken.
Hoeveel fluoride moet mijn tandpasta bevatten? Voor volwassenen adviseert het Ivoren Kruis 1.000 tot 1.500 ppm fluoride, in de praktijk meestal aangeduid als 1.450 ppm.
Is er één beste, PFAS-vrije tandpasta? Nee, en dat hoeft ook niet: vrijwel alle reguliere tandpasta is al PFAS-vrij. Kies op basis van je eigen situatie (gevoeligheid, tandvlees, whitening) en let op de fluoride-norm.
De bottom line
De angst voor PFAS in tandpasta is te herleiden tot één simpele verwarring: fluoride en PFAS delen een woorddeel, niet een chemische structuur. Tandpasta zelf is geen PFAS-bron, en dat is ook logisch, want de eigenschappen van PFAS hebben geen enkel nut in een product dat juist goed moet mengen met water en speeksel. Het échte, wetenschappelijk aangetoonde PFAS-risico in je badkamerkastje zit in bepaalde flosdraad, niet in de tube tandpasta ernaast. Kies je tandpasta dus gerust op smaak, prijs en specifieke werking, en bewaar je aandacht voor PFAS voor je flosdraad.
Bronnen
- Rijksoverheid, Waarzitwatin. Natriumfluoride. Geraadpleegd via waarzitwatin.nl
- Ivoren Kruis. Fluoride-basisadvies / Advies Cariëspreventie. Geraadpleegd via ivorenkruis.org
- Boronow, K.E. et al. (2019). Serum concentrations of PFASs and exposure-related behaviors in African American and non-Hispanic white women. Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology.
- Silent Spring Institute. Oral-B stops using Teflon in its popular Glide dental floss.
- Consumentenbond (2026). Beste tandpasta 2026, testresultaten.