BPA en PFAS: het verschil, en waarom “vrij van” niet hetzelfde betekent

Je pakt een waterfles met “BPA-vrij” op de verpakking en denkt: mooi, veilig. Maar is dat ook PFAS-vrij? Of pak je een koekenpan die “PFAS-vrij” belooft, en vraag je je af of daar dan nog wel BPA in kan zitten. Twee afkortingen, twee verschillende stoffen, en een verwarring die je waarschijnlijk hier bracht.

In het kort

• BPA (bisfenol A) en PFAS zijn twee volledig verschillende chemische stofgroepen: BPA is één specifieke stof, PFAS is een verzamelnaam voor duizenden fluorverbindingen.
• “BPA-vrij” zegt niets over PFAS, en “PFAS-vrij” zegt niets over BPA: het zijn twee aparte labels voor twee aparte problemen.
• BPA zit vooral in hard, doorzichtig plastic (polycarbonaat) en de coating aan de binnenkant van blikjes en kassabonnen; PFAS zit vooral in antiaanbaklagen, waterafstotende coatings en textiel.
• Sinds 20 januari 2025 is BPA verboden in voedselverpakkingsmateriaal en keukengerei in de EU, met een overgangstermijn van 18 maanden.
• “BPA-vrij” wordt vaak vervangen door bisfenol S (BPS), een stof die nog veel minder goed onderzocht is dan BPA zelf.

Wat is BPA precies?

BPA staat voor bisfenol A, een industrieel geproduceerde chemische stof die als bouwsteen dient voor twee soorten kunststof: polycarbonaat (het harde, doorzichtige plastic van bijvoorbeeld oude drinkflessen en cd’s) en epoxyhars, een coating die aan de binnenkant van blikverpakkingen en op leidingen wordt gebruikt. Daarnaast zit BPA in kassabonnen, waar het als kleurontwikkelaar in het thermisch papier wordt verwerkt, in bepaald speelgoed, in medische hulpmiddelen en in verf en lijm.

BPA is dus, in tegenstelling tot PFAS, geen verzamelnaam voor een hele stofgroep, maar één specifieke chemische stof met CAS-nummer 80-05-7. Net als bij PFAS kan de stof loskomen (migreren) uit het product waar hij in zit, vooral bij verhitting, contact met vet of zuur voedsel, of langdurig gebruik. Amerikaans bevolkingsonderzoek (CDC, NHANES) vond destijds bij 93% van de onderzochte mensen meetbare hoeveelheden BPA in de urine, dat cijfer betreft overigens de Amerikaanse bevolking, niet specifiek Nederland, maar het illustreert wel hoe wijdverspreid blootstelling aan deze stof is.

Wil je de volledige diepgang over BPA zelf, inclusief alle productcategorieën en de wetenschappelijke discussie over hormoonverstoring, dan behandelt het uitgebreide BPA-artikel van zustersite VrijVanPlastic dat compleet.

Wat is PFAS ook alweer?

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen: geen enkele stof, maar een verzamelnaam voor meer dan 10.000 chemische stoffen die allemaal een sterke koolstof-fluorketen bevatten. Die keten is de reden dat PFAS nauwelijks afbreekt, vandaar de bijnaam “forever chemicals”. Bekende voorbeelden zijn PFOA, PFOS en PTFE (Teflon), elk met hun eigen gebruiksgeschiedenis en status.

Het fundamentele verschil tussen BPA en PFAS

Het meest opvallende: beide stofgroepen kennen hetzelfde probleem met hun vervangers. Net zoals GenX werd geïntroduceerd als “veiliger” alternatief voor PFOA en later zelf ook zorgen opriep, wordt BPA vaak vervangen door BPS, een stof die qua structuur sterk op BPA lijkt maar aanzienlijk minder goed onderzocht is.

Is BPA-vrij hetzelfde als PFAS-vrij?

Nee, en dit is de belangrijkste vraag die mensen naar deze pagina brengt. “BPA-vrij” garandeert alleen dat er geen bisfenol A in het product zit. Het zegt helemaal niets over PFAS: een BPA-vrije koekenpan kan nog steeds een PTFE-antiaanbaklaag hebben, en een BPA-vrije waterfles kan nog steeds met PFAS behandeld zijn voor extra waterafstotendheid aan de buitenkant. Omgekeerd geldt hetzelfde: een “PFAS-vrij” gelabeld product zegt niets over BPA.

Als je op zoek bent naar een product dat werkelijk vrij is van beide stofgroepen, moet je dus letten op twee aparte, expliciete labels: “BPA-vrij” én “PFAS-vrij”, niet op één van de twee als garantie voor allebei.

BPA-vrij: wat het label wel en niet betekent

“BPA-vrij” op een product betekent dat de fabrikant bisfenol A niet als grondstof heeft gebruikt. Waar veel mensen niet bij stilstaan: dat zegt niets over wat er wél in zit. Sinds fabrikanten massaal overstapten op “BPA-vrije” kunststoffen, gebruiken velen daarvoor bisfenol S (BPS) of bisfenol F (BPF), stoffen met een vergelijkbare chemische structuur en mogelijk vergelijkbare werking, maar die veel minder uitgebreid zijn onderzocht dan BPA zelf. Het Rijksoverheid-platform Waarzitwatin bevestigt dit expliciet: er is simpelweg minder bekend over BPS dan over BPA. Het is precies hetzelfde patroon als bij een misleidend “PFOA-vrij”-label: een claim die vrij van het oude probleem is, zonder garantie over de vervanger.

Wil je dit risico vermijden, kies dan voor materialen die van zichzelf geen bisfenolen bevatten: glas, roestvrijstaal, of voor drinkflessen specifiek een fles zonder PFAS-coating, waarmee je in één keer beide stofgroepen omzeilt in plaats van te vertrouwen op een label dat maar de helft van het verhaal dekt.

Waar zit BPA in?

BPA zit in een breder scala aan producten dan je misschien verwacht: harde, doorzichtige kunststof voorwerpen (oudere drinkflessen, voedselcontainers), de binnenkant van blikverpakkingen voor eten en drank, kassabonnen en andere vormen van thermisch papier, cd’s en dvd’s, bepaald speelgoed, medische hulpmiddelen zoals infuusapparatuur, en verf, lijm en coatings voor leidingen en bouwmaterialen.

Regelgeving: het BPA-verbod van 2025

Sinds 20 januari 2025 is het gebruik van BPA in voedselverpakkingsmateriaal en keukengerei dat met voedsel in aanraking komt, verboden in de Europese Unie. Fabrikanten kregen een overgangstermijn van 18 maanden om bestaande voorraad af te bouwen, dus in de praktijk kunnen oudere BPA-houdende producten nog enige tijd in de winkel liggen. Dit verbod staat los van, en loopt sneller dan, het bredere PFAS-restrictietraject: voor PFAS zijn specifieke stoffen zoals PFOA en PFOS al langer verboden, maar een allesomvattend EU-verbod is nog in voorbereiding en wordt niet vóór 2027-2029 verwacht.

Veelgestelde vragen

Is BPA hetzelfde als PFAS? Nee. BPA is één specifieke stof (bisfenol A), PFAS is een verzamelnaam voor meer dan 10.000 fluorverbindingen. Beide zijn chemisch volledig verschillend, ondanks dat ze vaak in dezelfde adem worden genoemd omdat ze allebei als zorgwekkend gelden.

Is een product dat BPA-vrij is ook automatisch PFAS-vrij? Nee. Dit zijn twee aparte labels voor twee aparte stofgroepen. Een BPA-vrij product kan nog steeds PFAS bevatten, en andersom.

Wat betekent BPA-vrij precies? Het betekent dat bisfenol A niet als grondstof is gebruikt. Het zegt niets over eventuele vervangstoffen zoals BPS of BPF, die vaak minder goed onderzocht zijn.

Waar zit BPA vooral in? In hard, doorzichtig kunststof (polycarbonaat), de coating van blikverpakkingen, kassabonnen, bepaald speelgoed en medische hulpmiddelen.

Is BPA nog toegestaan in de EU? Sinds 20 januari 2025 niet meer in voedselverpakkingsmateriaal en keukengerei, met een overgangstermijn van 18 maanden voor bestaande voorraad.

De bottom line

BPA en PFAS zijn allebei stoffen om alert op te zijn, maar het zijn geen synoniemen en geen inwisselbare labels. BPA is één stof die vooral in hard plastic en blikcoatings zit en inmiddels EU-breed verboden is in voedselcontactmateriaal; PFAS is een hele stoffamilie die veel breder verspreid is en waarvan de regelgeving nog volop in ontwikkeling is. Wil je beide vermijden, check dan beide labels apart, en wees kritisch op vervangstoffen als BPS en GenX: “vrij van het oude probleem” is niet altijd hetzelfde als “veilig”.

Bronnen

1. RIVM. Bisfenol A (BPA) / Gezondheidseffecten bisfenol A. Geraadpleegd via rivm.nl
2. Voedingscentrum. BPA (Bisfenol A). Geraadpleegd via voedingscentrum.nl
3. Rijksoverheid, Waarzitwatin. Bisfenol A. Geraadpleegd via waarzitwatin.nl
4. National Institute of Environmental Health Sciences (NIEHS) / CDC NHANES. Bisphenol A (BPA) biomonitoring data.
5. EFSA (2023). Re-evaluation of the risks to public health related to the presence of bisphenol A in foodstuffs.
6. VrijVanPlastic.nl (2025). Wat is BPA? Alles over de gezondheidsrisico’s.