Je staat in de supermarkt met een pak bakpapier in je handen. Het enge nieuws? Er kunnen ‘eeuwige chemicaliën’ in zitten die zich ophopen in je lichaam én nooit meer verdwijnen uit het milieu. Het hoopgevende nieuws? Als je weet waar je op moet letten, kun je veel PFAS-houdende producten herkennen en vermijden!
PFAS – die vier letters waar je steeds vaker over hoort – staan voor poly- en perfluoralkylstoffen. Er bestaan zo’n 6000 verschillende PFAS, waarvan enkele bekende PFOA, PFOS, PTFE (Teflon) en GenX zijn. Deze chemische stoffen maken producten water-, vet- en vuilafstotend. Handig? Jazeker! Veilig? Daar hebben we een probleem mee… 😬
Het probleem: waarom je PFAS wilt vermijden
PFAS worden ook wel ‘forever chemicals’ genoemd, en dat is geen marketingterm. PFAS are so-called ‘forever chemicals’. They hardly degrade in the environment and accumulate in humans, animals and ecosystems. Eenmaal in je lichaam, blijven ze daar. Uit onderzoek blijkt dat deze stoffen leverschade veroorzaken, effect hebben op ons immuunsysteem, schadelijk zijn voor de voorplanting en voor de ontwikkeling van het ongeboren kind. Ook zijn ze mogelijk kankerverwekkend.
Het vervelende is dat mensen in Nederland vanuit voedsel en kraanwater meer PFAS binnenkrijgen dan wenselijk is. Dit blijkt uit onderzoek van het RIVM uit 2021. Door je bewust te zijn van PFAS in verpakkingen, kun je je blootstelling beperken!
Het slechte nieuws: er is GEEN verplichte etikettering 😱
Hier wordt het frustrerend. Helaas kun je als consument, in afwachting van dit verbod nog niet veel doen. Er bestaat namelijk geen verplichte etikettering. Je kunt dus niet simpelweg naar een label kijken waarop staat “bevat PFAS” of “PFAS-vrij”. Fabrikanten zijn niet verplicht dit duidelijk te vermelden!
Maar er is wel een juridische truc die je kunt gebruiken! Bedrijven die chemische middelen in producten verwerken zijn namelijk verplicht om je binnen 45 dagen gratis te informeren. Je hebt dus recht op deze informatie – je moet er alleen om vragen.
Zo herken je PFAS toch: vertrouw niet op misleidende labels! 🕵️♀️
De grootste valkuil waar consumenten intrappen? Het “PFOA-vrij” label. PFOA-vrij klinkt veelbelvovend, maar kan vies tegenvallen. Als het op een pan staat, is de kans namelijk groot dat er wel een andere vorm van PFAS aanwezig is in de anti-aanbaklaag. De vermelding “PFOA-vrij” op een nieuwe pan heeft dus geen enkele betekenis meer en is dus eigenlijk een nutteloze vermelding. PFOA is sinds 2020 verboden, dus deze claim is marketingflauwekul!
PFOA staat voor perfluoroctaanzuur en het is een van de stoffen die onder de noemer PFAS valt. Als iets PFOA vrij is, betekent het niet automatisch dat er geen andere PFAS in het product zitten. Als je écht PFAS-vrij wilt koken, is enkel PFOA-vrij dus niet voldoende.
Bij cosmetica kun je zelf detectivewerk doen! Controleer labels van cosmetica (nagellak, oogmake-up …) en verzorgingsproducten (shampoo, flossdraad …). Staan de woorden ‘fluor’ of ‘perfluoro’ bij de ingrediënten vermeld, dan kun je ze beter vermijden. Je kan ook de INCI app gebruiken op je telefoon, daarmee kun je producten scannen en de ingrediënten controleren.
Ingrediënten die beginnen met “fluor”, “perfluor”, “per” en “poly” in combinatie met fluor zijn verdacht, evenals PTFE (dat is Teflon!), Teflon zelf, of Greblon. Ze zitten dus vooral vaak in waterproof producten zoals mascara, bepaalde make-up (foundation) en zonnebrand.
Volg je PFASwijzer al op Instagram? Het is nog rustig daar, maar ik ga er de komende tijd veel meer mee doen: korte tips, handige visuals, nieuwtjes over PFAS en af en toe een kortingscode voor PFAS-vrije producten.
Herken vagebakkerij van fabrikanten
Een goede stelregel is: als er niet duidelijk staat uitgelegd wat het materiaal is, is de kans groot dat het toch om PFAS gaat. Dit geldt ook als er een deel wordt benoemd, zoals: ‘versterkt met titanium’. Dan kun je de vraag stellen: wat is er precies versterkt met titanium?
Marketingtermen zoals “eco”, “diamond coating”, of “titanium versterkt” zijn vaak rookgordijnen. Als iets écht PFAS-vrij is, is het als fabrikant interessant om dit te benoemen. Verdachte productcategorieën zijn bakpapier, pizzadozen, fast food verpakkingen, popcornzakjes voor de magnetron, pannen met anti-aanbaklaag, waterproof cosmetica, regenkleding en outdoor sportkleding.
Je geheime wapen: de 45-dagen brief! 💪
Dit is je krachtigste tool als bewuste consument. Met de “45 dagen brief voor consumenten” kun je fabrikanten verplichten om helderheid te geven of het product of de verpakking zorgwekkende stoffen bevat. Je stuurt simpelweg een email naar de fabrikant met de vraag of er PFAS in het product zitten, en ze MOETEN binnen 45 dagen antwoorden volgens de REACH wetgeving!
Het hoopgevende nieuws: verandering zit eraan te komen! 🌟
“A ban on the use of PFAS in food contact packaging will apply in the EU from 2026.” Dat betekent dat voedselverpakkingen vanaf volgend jaar PFAS-vrij moeten zijn! Nederland heeft met 4 andere landen een voorstel ingediend om alle schadelijke PFAS-stoffen te verbieden. Dat zijn er ongeveer 10.000. In voedselverpakkingen van papier en karton mag maar 1 soort PFAS meer gebruikt worden. Bijvoorbeeld in pizzadozen, popcornzakken en bakpapier. Andere PFAS zijn verboden.
Voor alternatieven kun je kiezen voor gietijzer pannen (moet je inbranden, maar gaan een leven lang mee!), RVS, keramische pannen of emaille pannen. Gelukkig is er ook goed nieuws! Gebruik je – net als ik – ook al lang vrijwel alleen natuurlijke verzorgingsproducten en make-up? Dan is de kans een stuk groter dat er geen PFAS in je producten zitten.
Bottom line: zo doe je het! 🎯
Vertrouw nooit op “PFOA-vrij” want dat zegt niks over andere PFAS! Zoek actief naar “PFAS-vrij” garanties en stuur bij twijfel die 45-dagen brief. Vermijd waterproof en non-stick producten waar mogelijk en kies natuurlijke alternatieven. Let goed op vagebakkerij in marketingtaal – als het niet duidelijk PFAS-vrij wordt genoemd, is het dat waarschijnlijk ook niet.
Het herkennen van PFAS op verpakkingen vraagt detective-werk, maar het is niet onmogelijk! Door bewuste keuzes te maken bescherm je niet alleen je eigen gezondheid, maar help je ook de vraag naar PFAS-vrije alternatieven te vergroten. En met de aankomende wetgeving wordt het gelukkig steeds makkelijker om veilige producten te kiezen! 💚
Bronnen: Milieu Centraal, KIVO Plastic Packaging (2025), Rijksoverheid, RIVM, Radar AVROTROS (2023), WECF (2020), Departement Zorg België, EcoGoodies (2025), PFAS vrije pannen (2025), Sola (2025)