Kabeljauw, vissticks, blikje zalm, een eitje bij het ontbijt, een kop koffie ertussendoor: gewoon een doordeweekse dag op je bord. Toch bevat elk van die producten PFAS, en niet allemaal in dezelfde hoeveelheid. Het RIVM onderzocht 54 voedingsmiddelen op PFAS-gehalte, en de verschillen zijn groot: van vrijwel niets in aardappelen tot een piek bij kabeljauw die de rest van de lijst ver achter zich laat. Welke producten dat precies zijn, en wat je er praktisch mee kunt, zetten we hieronder op een rij.
De volledige lijst: PFAS per voedingsmiddel
Het RIVM drukt de hoeveelheid PFAS uit in pgPEQ per gram, oftewel picogram PFOA-equivalenten. Dat is een gestandaardiseerde eenheid waarmee verschillende soorten PFAS bij elkaar worden opgeteld en vergelijkbaar gemaakt, gebaseerd op hoe schadelijk elke stof is ten opzichte van PFOA.
| Voedingsmiddel | PFAS-concentratie (pgPEQ/gram) |
|---|---|
| Kabeljauw | 2.737 |
| Vissticks | 1.251 |
| Zalm (blik) | 745 |
| Eieren | 241 |
| Rundvlees | 189 |
| Kip | 155 |
| Melk | 72 |
| Koffie | 48 |
| Aardappelen | 18 |
| Suiker, margarine, olijfolie | Niet aangetroffen |
Wat meteen opvalt: kabeljauw scoort meer dan tien keer zo hoog als rundvlees, en bijna 150 keer zo hoog als aardappelen. Vis is dus niet zomaar één van de bronnen, het is met afstand de grootste.
Waarom juist vis zo hoog scoort
PFAS komt via neerslag en industrieel afvalwater uiteindelijk in rivieren en de zee terecht, waar het zich langzaam ophoopt. Vissen nemen die stoffen op via het water waarin ze zwemmen en het voedsel dat ze eten. Anders dan veel andere giftige stoffen slaat PFAS niet vooral op in vet, maar in bloed en orgaanweefsel. Dat betekent dat zowel vette als magere vis flink vervuild kan zijn, dus kiezen voor een “magere” vis is geen garantie voor minder PFAS.
Er zijn aanwijzingen dat kweekvis gemiddeld minder PFAS bevat dan wildgevangen vis, waarschijnlijk omdat kweekvis in gecontroleerde, minder vervuilde omgevingen opgroeit. Dit is nog niet met volledige zekerheid vastgesteld, dus behandel het als een indicatie, niet als vaststaand gegeven.
Ondanks deze cijfers blijft het advies van het Voedingscentrum overeind: eet gerust een keer per week vis. De voedingsstoffen die vis levert, zoals omega-3-vetzuren, wegen volgens de huidige inzichten op tegen het PFAS-risico bij normale consumptiefrequentie.
Hoe komt PFAS eigenlijk in koffie
Koffie scoort met 48 pgPEQ per gram een stuk lager dan vis, maar hoog genoeg om vermeld te worden. De precieze route staat nog niet volledig vast. De meest aannemelijke verklaring is dat de koffieplant PFAS opneemt uit verontreinigde grond en water tijdens de teelt, op een vergelijkbare manier als groente en fruit dat doen. Beweringen dat vooral het papieren koffiefilter de bron zou zijn, vinden bij nader onderzoek geen onafhankelijke wetenschappelijke onderbouwing, dus die claim nemen we hier bewust niet over.
Brood en andere graanproducten
Bij brood, ontbijtgranen en andere graanproducten gaat het om een net iets andere stof: TFA (trifluorazijnzuur), een afbraakproduct van PFAS-pesticiden. Onderzoek uit 2025 trof TFA aan in meer dan acht op de tien onderzochte Europese graanmonsters. De hoeveelheid via brood is klein vergeleken met wat je via drinkwater binnenkrijgt, maar de aanwezigheid zelf staat vast.
Wat kun je er praktisch mee
Volledig vermijden is niet realistisch, PFAS zit inmiddels te verspreid in het voedselsysteem. Het advies van het RIVM is dan ook niet “stop met vis eten”, maar simpelweg: eet gevarieerd. Door regelmatig te wisselen tussen verschillende eiwitbronnen en producten, voorkom je dat je vaak grote hoeveelheden binnenkrijgt van net dat ene voedingsmiddel met een hoge concentratie.
Sinds 2023 gelden er via een Europese verordening maximumgehalten voor PFAS in onder meer vis, eieren en vlees, waar de NVWA via steekproeven op controleert. Voor eieren specifiek geldt een belangrijke uitzondering: die van hobbykippen kunnen aanzienlijk hoger scoren dan eieren uit de winkel, vooral in regio’s rond bekende PFAS-vervuilingsbronnen, omdat hobbykippen vaak scharrelen op grond die niet gecontroleerd is.
Volg je PFASwijzer al op Instagram? Het is nog rustig daar, maar ik ga er de komende tijd veel meer mee doen: korte tips, handige visuals, nieuwtjes over PFAS en af en toe een kortingscode voor PFAS-vrije producten.
Ook drinkwater draagt bij, zij het minder dan voeding, en dan vooral gemaakt van oppervlaktewater; niet elk kraanwaterfilter is overigens specifiek op PFAS getest, dus daar zit verschil in effectiviteit. Bij groente en fruit spelen naast bodemopname ook pesticiden een rol in de PFAS-belasting.
Voor wie zwanger is of borstvoeding geeft, telt blootstelling net iets anders op, zoals uitgelegd bij PFAS in moedermelk. Blootstelling structureel verlagen, ongeacht levensfase, draait vooral om spreiding en variatie in wat je eet, met concrete stappen bij PFAS uit je lichaam krijgen.
Veelgestelde vragen over PFAS in voeding
Welk voedingsmiddel bevat de meeste PFAS?
Kabeljauw, met 2.737 pgPEQ per gram in het RIVM-onderzoek, ruim voor vissticks en zalm uit blik. Vis in het algemeen levert de grootste bijdrage van alle voedingscategorieën.
Moet ik stoppen met vis eten vanwege PFAS?
Nee, dat is niet het advies. Het Voedingscentrum en het RIVM raden nog altijd aan om een keer per week vis te eten, vanwege de voedingsstoffen die het levert. Gevarieerd eten, dus niet te vaak dezelfde hoogscorende vissoort, is het advies.
Hoe komt PFAS in koffie terecht?
Vermoedelijk vooral doordat de koffieplant PFAS opneemt uit verontreinigde grond en water tijdens de teelt, vergelijkbaar met andere landbouwgewassen. De precieze route is nog niet volledig wetenschappelijk vastgesteld.
Bevat brood ook PFAS?
Ja, al gaat het daar om TFA, een afbraakproduct van PFAS-pesticiden, in relatief lage concentraties. Drinkwater draagt voor deze specifieke stof meer bij dan brood.
Zijn eieren van eigen kippen gevaarlijker dan eieren uit de winkel?
Vaak wel, omdat hobbykippen scharrelen op grond die niet standaard wordt gecontroleerd op PFAS. Eieren uit de reguliere verkoop vallen wel onder de Europese maximumgehalten.
Conclusie
Voeding is voor de meeste Nederlanders de grootste bron van PFAS, groter zelfs dan de meeste andere plekken waar PFAS in zit, met vis en dan vooral kabeljauw als absolute uitschieter, gevolgd door eieren, vlees en zuivel. Koffie en brood dragen ook bij, zij het in veel lagere concentraties en via andere routes. Het praktische advies blijft simpel: gevarieerd eten, zonder één product structureel te mijden.
Bronnen
- RIVM (2023). Risk assessment of exposure to PFAS through food and drinking water in the Netherlands (rapport 2023-0011).
- RIVM. PFAS in voedsel. Geraadpleegd via rivm.nl
- Voedingscentrum. PFAS. Geraadpleegd via voedingscentrum.nl
- NVWA. PFAS in levensmiddelen. Geraadpleegd via nvwa.nl
- Pesticide Action Network Europe (2025). Onderzoek naar TFA in graanproducten in 16 Europese landen.