Je staat in de babykamer, je pasgeboren kindje slaapt vredig in je armen. Dit moment voelt perfect. Maar dan lees je een nieuwsbericht over schadelijke stoffen in moedermelk en plots voel je die bekende angst opkomen. Ben ik mijn baby wel veilig aan het voeden?
Het is 2026 en we kunnen niet langer om PFAS heen. Deze ‘eeuwigheidschemicaliën’ zitten overal – in je tandpasta, je mascara, je koekenpan en ja, ook in je lichaam. En dat betekent ook in je moedermelk. Tijd voor een eerlijk verhaal over wat we weten, wat het betekent en vooral: of je je zorgen moet maken.
Het onzichtbare gif die niet weggaat
PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen, maar laten we eerlijk zijn: die term zegt je waarschijnlijk weinig. Wat PFAS precies zijn en waarom ze zo problematisch zijn? Het gaat om meer dan 4.000 verschillende chemische stoffen die de industrie sinds de jaren ’40 gebruikt. Ze zijn water-, vet- en vuilafstotend. Handig voor die anti-aanbakpan, waterdichte kleding en zelfs make-up.
Maar hier komt het probleem: PFAS breken niet af. Ze stapelen zich op in ons lichaam, in dieren en planten, en blijven jarenlang aanwezig. PFOS en PFOA – twee van de meest voorkomende PFAS – hebben een halfwaardetijd van drie tot vijf jaar in het menselijk lichaam! Dat betekent dat het drie tot vijf jaar duurt voordat de helft van deze stoffen uit je lichaam verdwenen is. Het RIVM heeft het niet voor niets over ‘persistente organische verontreinigingen’. In gewone mensentaal: gif dat blijft plakken.
PFAS zit al in je baby vóór de geboorte
Hier komt iets dat veel mensen niet weten: je baby is al aan PFAS blootgesteld voordat hij of zij geboren wordt. PFAS gaan via de placenta over van moeder naar ongeboren kind. Tijdens de zwangerschap geef je deze stoffen al door via de navelstreng. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de PFAS-waarden bij geboorte in het bloed van baby’s vergelijkbaar zijn met die van hun moeder.
Dit is cruciaal om te begrijpen. Want het betekent dat de discussie “wel of geen borstvoeding geven” complexer is dan het lijkt. Je baby heeft al PFAS binnen gekregen tijdens de zwangerschap. Na de geboorte stijgen de PFAS-waarden bij borstgevoede baby’s verder, met een piek rond de leeftijd van 18 tot 20 maanden. Studies in de Faeröer toonden aan dat baby’s die zes maanden uitsluitend borstvoeding kregen aanzienlijk hogere PFAS-waarden hadden dan baby’s die korter werden gevoed.
Ja, het zit in moedermelk
PFAS zijn wereldwijd aangetroffen in moedermelk. Ook in Nederland. In 2026 voerde de Vrije Universiteit Amsterdam een onderzoek uit bij tien vrouwen rondom de Chemours-fabriek in Dordrecht. Bij alle tien werden PFAS-stoffen gevonden in hun melk.
Voordat je in paniek raakt: concentraties variëren enorm. In de meeste Nederlandse moedermelk blijven de hoeveelheden onder de veiligheidsgrens die de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid heeft vastgesteld. Die grens ligt op 133 nanogram per liter – een microscopisch kleine hoeveelheid, maar wel de grens waar gezondheidseffecten kunnen ontstaan.
Het RIVM benadrukt dat de concentraties in Nederlandse moedermelk over het algemeen laag zijn. Wereldwijd liggen de PFAS-concentraties meestal tussen 20 en 100 nanogram per liter. Een Amerikaanse studie uit 2021 vond waarden variërend van 52 tot 1.850 picogram per milliliter, met PFOS en PFOA als meest voorkomende stoffen.
Goed nieuws: de hoeveelheden van oude, verboden PFAS zoals PFOS en PFOA nemen af met halveringstijden van respectievelijk 8,1 en 17 jaar in moedermelk. Slecht nieuws: nieuwe kortketenige PFAS nemen hun plaats in, met een verdubbeling van detectiefrequentie elke 4,1 jaar.
Wat doet PFAS met je baby?
Nu komt het moeilijke deel. Wetenschappers hebben aangetoond dat PFAS het immuunsysteem van kinderen kunnen beïnvloeden. En dat is geen klein ding, want juist in die eerste levensjaren ontwikkelt het immuunsysteem zich razendsnel.
Meerdere studies tonen hetzelfde patroon: kinderen met hogere PFAS-waarden reageren minder goed op vaccinaties. Hun lichaampjes maken minder antilichamen aan tegen ziektes zoals tetanus, difterie en Haemophilus influenzae type b. Een Duitse studie bij 101 eenjarige kinderen vond dat hogere PFOA-waarden samenhingen met 86 procent lagere antilichamen tegen Hib, 54 procent lagere antilichamen tegen tetanus en 53 procent lagere antilichamen tegen difterie. Deze kinderen hadden het hoogste PFOA-niveau tijdens hun eerste levensjaar – precies de periode waarin ze werden gevoed en gevaccineerd.
Ook de productie van interferongamma, een belangrijk immuunsignaal, was 64 procent lager bij kinderen met de hoogste PFOA-waarden. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid beschouwt deze verminderde immuunrespons op vaccinaties als het belangrijkste en meest zorgwekkende gezondheidsrisico van PFAS.
Dat is schrijnend, omdat vaccinaties onze kinderen beschermen tegen ernstige ziektes. Als die bescherming minder goed werkt, lopen ze meer risico. Studies in de Faeröer toonden dat verhoogde PFAS-blootstelling in de kindertijd leidde tot ongeveer 20 procent lagere antilichaamconcentraties tegen vaccinaties, nog meetbaar op vijfjarige leeftijd.
Maar – en dit is cruciaal – wetenschappers hebben nog geen direct causaal verband aangetoond tussen PFAS in moedermelk en concrete ziektes bij kinderen. Wel is aangetoond dat PFAS gelinkt zijn aan verhoogde cholesterolniveaus, leverbeschadiging, potentieel verhoogde risico’s op metaboolziekten, en bepaalde PFAS zoals PFOA zijn zelfs geassocieerd met een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker.
De hotspots waar het echt mis is
In bepaalde gebieden zijn de PFAS-waarden dramatisch hoog. Neem de regio rond Chemours in Dordrecht. Deze chemische fabriek heeft jarenlang duizenden kilo’s PFAS geloosd in de Merwede en uitgestoten via de schoorsteen.
Het onderzoek van de VU Amsterdam liet schokkende cijfers zien: baby’s in deze regio kregen door moedermelk gemiddeld 42 nanogram PFAS per kilogram lichaamsgewicht per week binnen. Sommige baby’s zelfs tot 54 nanogram. De Europese norm? Die staat op 4,4 nanogram. Deze kinderen krijgen dus tien keer meer binnen dan veilig wordt geacht!
Emeritus-hoogleraar Jacob de Boer, die het onderzoek leidde, noemt de resultaten “zeer zorgwekkend”. Hij legt uit dat PFOA – een stof waar Chemours al tien jaar geleden mee stopte – nog steeds in hoge concentraties in moedermelk zit. Dat laat zien hoe hardnekkig deze stoffen zijn. Ze blijven lang in ons lichaam en we nemen ze steeds weer op uit de vervuilde omgeving. En zo geven we ze door aan de volgende generatie.
In 2026 raadt het RIVM af om eieren van hobbykippen te eten in de gemeenten Molenlanden, Papendrecht, Dordrecht, Sliedrecht, Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam, Altena en Hoeksche Waard. Deze kippen scharrelen buiten, pikken PFAS-vervuilde grond op en eten wormen en insecten die in die grond leven. Daardoor stapelen PFAS zich op in de eieren, met concentraties die te hoog zijn voor veilige consumptie.
Maar flesvoeding dan? Sorry, ook daar zit PFAS in
Nu denk je misschien: dan geef ik toch gewoon flesvoeding? Helaas, hier komt het volgende probleem. PFAS zijn ook aangetroffen in flesvoeding en babyvoeding. Meerdere internationale studies hebben PFAS gemeten in kant-en-klare flesvoeding en in poedervoeding.
Sterker nog: als je flesvoeding aanmaakt met kraanwater, kan je baby zelfs meer PFAS binnenkrijgen dan via moedermelk! Studies tonen aan dat baby’s die flesvoeding krijgen bereid met PFAS-vervuild water, hogere blootstellingen kunnen hebben dan baby’s die borstvoeding krijgen van moeders die hetzelfde water drinken. Het water draagt direct bij aan de blootstelling, terwijl bij moedermelk de PFAS eerst door het lichaam van de moeder worden gefilterd.
Het lastige is dat de informatie over PFAS in flesvoeding beperkt is. We weten te weinig over welke merken en soorten flesvoeding hoeveel PFAS bevatten. Maar één ding is zeker: overstappen op flesvoeding betekent niet automatisch lagere PFAS-blootstelling voor je baby. In sommige gevallen kan het zelfs hoger zijn.
Kun je je moedermelk laten testen?
Een logische vraag: kan ik mijn moedermelk laten testen op PFAS? Het korte antwoord: in theorie ja, in de praktijk nee.
Laboratoria kunnen tegenwoordig kleine hoeveelheden PFAS in moedermelk detecteren en meten. Maar dit is geen routine-onderzoek dat commerciële laboratoria voor het grote publiek aanbieden. De GGD Zeeland bevestigt dit: “Het is mogelijk om concentraties PFAS te meten in moedermelk, maar dit is (nog) niet beschikbaar voor het grote publiek.”
Waarom niet? De samenstelling van moedermelk is complex. De factoren die de concentratie van PFAS in moedermelk beïnvloeden zijn niet volledig begrepen. Sommige studies tonen aan dat PFAS-waarden kunnen variëren afhankelijk van het tijdstip van melkafname tijdens één voeding of gedurende de lactatieperiode. Ook is er nog geen gestandaardiseerde, gevalideerde methode voor detectie, extractie en analyse. Kwaliteitscontrolemethoden voor moedermelk zijn nog in ontwikkeling.
Voor moeders in PFAS-hotspots is dit frustrerend. Je wilt weten wat er in je melk zit, maar die informatie is simpelweg niet toegankelijk. Het RIVM voert momenteel onderzoek uit waarbij moedermelk wordt geanalyseerd, maar dit zijn wetenschappelijke studies, geen individuele tests voor moeders.
Toch borstvoeding geven?
En nu de miljoenvraag: moet ik dan überhaupt nog borstvoeding geven?
Het antwoord van vrijwel alle gezondheidsorganisaties is glashelder: ja! De Centers for Disease Control and Prevention, de American Academy of Pediatrics, de Wereldgezondheidsorganisatie (die exclusieve borstvoeding aanbeveelt tot zes maanden), het RIVM en alle Nederlandse GGD’s adviseren om te blijven borstvoeden. In vrijwel alle omstandigheden wegen de voordelen zwaarder dan de risico’s.
Waarom? Omdat borstvoeding beschermt tegen oorontstekingen, luchtweginfecties en zelfs wiegendood. Het versterkt de band tussen moeder en kind. Het beschermt moeders tegen hoge bloeddruk, diabetes type 2 en bepaalde vormen van kanker. Systematische reviews uit 2018 en 2023 concluderen keer op keer dat de gezondheidsvoordelen van borstvoeding groter zijn dan de potentiële risico’s van milieuchemicaliën bij normale blootstellingsniveaus.
Een Amerikaanse studie uit 2023 vat het goed samen: studies uit het verleden, toen de PFAS-waarden in de Amerikaanse bevolking nog hoger waren dan nu, bleven gezondheidsvoordelen van borstvoeding aantonen. De voordelen gingen niet verloren door de aanwezigheid van PFAS.
Het RIVM stelt het helder: de gemeten PFAS-concentraties in Nederlandse moedermelk zijn geen aanleiding om korter borstvoeding te geven of te stoppen. Er is simpelweg geen causaliteit aangetoond tussen PFAS in moedermelk en concrete gezondheidsschade bij baby’s.
De paradox: borstvoeding helpt moeders PFAS kwijt te raken
Hier komt een interessante wending die weinig mensen kennen: borstvoeding is voor moeders eigenlijk een manier om PFAS uit hun lichaam te verwijderen. Onderzoek toont aan dat borstvoeding een belangrijke excretieroute is voor PFAS bij lacterende vrouwen.
Terwijl je borstvoeding geeft, dalen je eigen PFAS-waarden. Studies tonen aan dat moeders die langere tijd borstvoeding geven, lagere PFAS-concentraties in hun bloed hebben dan moeders die korter of niet borstvoeden. Ironisch genoeg betekent dit dat wat voor je baby blootstelling is, voor jou reiniging betekent.
Dit creëert een moreel dilemma: bescherm je jezelf door langer borstvoeding te geven en PFAS sneller kwijt te raken, of bescherm je je baby door korter te voeden en hogere PFAS-waarden te houden? De wetenschap zegt: geef borstvoeding, want de voordelen voor je baby wegen zwaarder. Maar voor individuele moeders in PFAS-hotspots blijft dit een pijnlijke afweging.
Wat kun je zelf doen?
Eerlijk is eerlijk: niet veel. PFAS zitten overal – in voedsel, in water, in producten die je dagelijks gebruikt. Denk aan tandpasta, mascara, lippenstift, zonnebrand, flosdraad en natuurlijk anti-aanbakpannen. Je kunt het niet volledig ontwijken.
Toch zijn er kleine dingen die helpen. Eet gevarieerd, want dan vermijd je dat je steeds dezelfde producten met mogelijk hogere PFAS-waarden eet. Let op bij producten met vet- of waterafstotende eigenschappen. Blijf voldoende water drinken – het RIVM benadrukt dat Nederlands kraanwater veilig is om te drinken, ook al bevat het sporen PFAS. Koken helpt trouwens niet om PFAS uit water te verwijderen, ze zijn hittestabiel.
Er is hoop
Dit artikel schetst geen vrolijk plaatje. Maar er gebeurt wel degelijk iets. Internationale verdragen werken: de concentraties van verboden PFAS dalen in moedermelk, zij het langzaam.
Nederland loopt voorop in PFAS-onderzoek. Het RIVM voert tot eind 2026 een grootschalig onderzoeksprogramma uit in opdracht van drie ministeries. Ze meten PFAS in bloed en moedermelk via bestaande biobanken zoals de COVID MILK-POWER MILK-studie. In 2026 worden nieuwe bloedmonsters verzameld die in 2026 meer duidelijkheid geven over de huidige situatie. De regio’s Dordrecht en Westerschelde krijgen daarbij extra aandacht.
Nederland zet zich actief in voor een Europees verbod op de productie en het gebruik van PFAS. Frankrijk heeft zijn PFAS-wetgeving al aangescherpt. De druk op vervuilers neemt toe.
De bottom line
Als je zwanger bent of borstvoeding geeft: blijf dat doen, tenzij je in een zwaar vervuild gebied woont. In dat geval: zoek goede voorlichting en laat je informeren over de specifieke risico’s. Voor alle andere moeders geldt: de wetenschap is duidelijk. Borstvoeding blijft de gouden standaard voor babyvoeding.
Maar laat je woede en bezorgdheid niet wegsteken. Het probleem ligt niet bij jou als moeder, maar bij de chemische industrie die deze stoffen heeft ontwikkeld en verspreid. Gebruik je stem. Vraag je gemeenteraad wat zij doen aan PFAS. Schrijf je Kamerlid. Want uiteindelijk gaat het niet alleen om jouw baby, maar om alle kinderen die na ons komen.
Zij verdienen een wereld waarin moeders niet hoeven te twijfelen of hun melk veilig genoeg is. En die wereld? Die begint met de keuzes die we nu maken.
Gebruikte bronnen:
- RIVM – POP’s in moedermelk (rivm.nl/moedermelkonderzoek)
- GGD Zuid-Holland Zuid – Moedermelk en PFAS (ggdzhz.nl)
- GGD Zeeland – PFAS in moedermelk (ggdzeeland.nl)
- BNNVARA Zembla – Baby’s omgeving Chemours via moedermelk blootgesteld aan te veel PFAS (bnnvara.nl/zembla)
- NOS – Zorgen om PFAS in moedermelk (nos.nl)
- Departement Zorg België – PFAS informatie (departementzorg.be)
- EFSA – PFAS in food: EFSA assesses risks and sets tolerable intake (efsa.europa.eu, 2020)
- Environmental Health Perspectives – Current Breast Milk PFAS Levels in the United States and Canada
- ATSDR/CDC – Breastfeeding and PFAS (atsdr.cdc.gov/pfas)
- Environmental Science & Technology – Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS) in Breast Milk (pubs.acs.org)
- Science Direct – Per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) in breast milk and infant formula: A global issue
- Environmental Working Group – PFAS Chemicals Harm the Immune System (ewg.org)
- Archives of Toxicology – Internal exposure to perfluoroalkyl substances and biological markers in 101 healthy 1-year-old children (Springer, 2020)
- Toxicological Sciences – Public health evaluation of PFAS exposures and breastfeeding (Oxford Academic, 2023)
- PMC – Breastfeeding as an Exposure Pathway for Perfluorinated Alkylates (2015)
- PMC – PFC/PFAS concentrations in human milk and infant exposure through lactation (2025)
- RIVM – PFAS-onderzoeksprogramma briefrapport 2024-0104
- RIVM – PFAS in bloed van de Nederlandse bevolking, briefrapport 2025-0094