PFAS in moedermelk: de cijfers, het risico en het advies over borstvoeding

Ja, er zit PFAS in vrijwel alle moedermelk in Nederland. Dat blijkt uit het nieuwste RIVM-onderzoek onder 1629 vrouwen: in élk onderzocht monster werd PFAS gevonden, en bij 18 procent zat de hoeveelheid boven de risicogrens waarbij effecten op het immuunsysteem van je baby niet uit te sluiten zijn. Toch adviseert het RIVM je gewoon te blijven borstvoeden. Ik leg uit waarom, en wat de cijfers écht betekenen.

Wat zegt het nieuwste RIVM-onderzoek naar PFAS in moedermelk?

Begin 2026 publiceerde het RIVM het grootste Nederlandse onderzoek ooit naar PFAS in moedermelk. Onderzoekers analyseerden melk van 1629 vrouwen uit heel Nederland op 29 verschillende PFAS-stoffen. De uitkomst is voor niemand echt verrassend, maar wel confronterend: in alle monsters zat PFAS.

Het goede nieuws staat er ook: bij 82 procent van de vrouwen bleef de hoeveelheid onder de zogeheten risicogrens. Onder die grens verwacht het RIVM geen schadelijke effecten voor je baby. Bij 18 procent lag de concentratie daarboven, en bij de hoogst gemeten waarden (het 99e percentiel) werd de grens zelfs 3,5 keer overschreden.

Joke Herremans, coördinator PFAS bij het RIVM, noemde de uitkomst tegenover de NOS ronduit “wel schrikken.” Dat is een eerlijke reactie, en misschien herken je die zelf ook. Toch is het belangrijk om de cijfers in perspectief te zien, en dat doe ik hieronder stap voor stap.

Welke PFAS zitten er in moedermelk, en hoeveel?

Van de 29 onderzochte PFAS-stoffen bleken er 21 niet of nauwelijks aantoonbaar in moedermelk. De aandacht gaat vooral uit naar vier stoffen, de zogeheten EFSA-4, die samen de basis vormen voor de gezondheidskundige grenswaarde. Het verschil tussen PFOS, PFOA en de andere veelgebruikte afkortingen is niet altijd duidelijk, maar voor moedermelk gaat het vooral om PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS. Deze vier zaten in 93 procent van alle monsters.

PFOS voerde de lijst aan, zowel in hoe vaak het voorkwam als in de gemeten hoeveelheid. PFOA volgde op de tweede plek. In de tabel hieronder zie je de mediane concentratie (P50) en de hogere waarden (P95) die het RIVM vond.

In elk melkmonster zaten minstens twee PFAS-stoffen, meestal tussen de vier en zeven. In een enkel monster liep dat op tot veertien verschillende soorten. Vergeleken met een eerdere Nederlandse meting uit 2014 zijn de concentraties van meerdere stoffen, waaronder PFOA en PFOS, inmiddels wél gedaald. Dat is een van de weinige stukjes positief nieuws in dit dossier.

Hoe komt PFAS eigenlijk in je moedermelk terecht?

Wat PFAS precies zijn en waarom ze zo hardnekkig zijn, hangt samen met hun chemische structuur: PFAS breken vrijwel niet af, niet in het milieu en niet in je lichaam. Waar andere milieuvervuilende stoffen zich vooral opslaan in vetweefsel, hopen PFAS zich juist op in eiwitrijke organen zoals je lever, nieren en longen. Moedermelk is met name in de eerste dagen na de bevalling relatief eiwitrijk, en daardoor een geschikte plek waar deze stoffen in terechtkomen.

De PFAS in je melk zijn een directe weerspiegeling van wat je zelf in de loop van je leven hebt binnengekregen, vooral via voeding en drinkwater. Je baby krijgt overigens al PFAS binnen vóór de geboorte: de stoffen gaan via de placenta van jou over naar je ongeboren kind. Na de geboorte lopen de PFAS-waarden bij borstgevoede baby’s verder op, met doorgaans een piek rond de leeftijd van 18 tot 20 maanden.

Woon je in een regio met extra industriële PFAS-uitstoot, zoals rond Dordrecht en de Westerschelde? Dan liggen de PFAS-concentraties in bloed van bewoners daar gemiddeld iets hoger dan in de rest van Nederland. Het RIVM raadt in een aantal gemeenten in die regio bijvoorbeeld af om eieren van hobbykippen te eten, omdat scharrelkippen PFAS uit de bodem opnemen.

Wat betekent een overschrijding van de risicogrens voor je baby?

De risicogrens van 133 picogram PFAS per milliliter moedermelk komt niet uit de lucht vallen. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) leidde deze grens af uit onderzoek naar het meest gevoelige effect van PFAS: een verminderde werking van het immuunsysteem bij jonge kinderen.

Concreet gaat het om de reactie op vaccinaties. Een studie onder 101 eenjarige kinderen liet zien dat een hogere PFAS-blootstelling samenhing met minder aangemaakte antilichamen tegen ziektes als difterie, tetanus en Haemophilus influenzae type b. Dat is het effect waarop de hele grenswaarde is gebaseerd.

Belangrijk om te beseffen: een overschrijding van de risicogrens betekent niet dat je baby automatisch ziek wordt. Of en hoe PFAS iemands gezondheid daadwerkelijk beïnvloedt, hangt af van een combinatie van factoren, zoals erfelijkheid, leefomstandigheden en de algehele gezondheid van je kind. Het RIVM benadrukt zelf ook dat er geen rechtstreeks causaal verband is aangetoond tussen PFAS in moedermelk en concrete ziektes bij baby’s.

Zit er ook PFAS in flesvoeding en kunstvoeding?

Een logische vervolggedachte: als moedermelk PFAS bevat, is flesvoeding dan een veiliger alternatief? Niet per se. PFAS zijn ook aangetroffen in kant-en-klare flesvoeding en poedermelk, in meerdere internationale studies.

Sterker nog: als je flesvoeding aanmaakt met kraanwater dat PFAS bevat, kan je baby daarmee zelfs een vergelijkbare of hogere blootstelling krijgen dan via moedermelk. Bij moedermelk worden de PFAS namelijk eerst door jouw eigen lichaam gefilterd, terwijl het aanmaakwater voor flesvoeding rechtstreeks bijdraagt aan de blootstelling van je baby. Wil je hier meer grip op krijgen, dan is het combineren van goed gefilterd kraanwater met flesvoeding een van de weinige dingen die je zelf kunt beïnvloeden.

Overstappen van borstvoeding naar flesvoeding is dus geen gegarandeerde manier om de PFAS-blootstelling van je baby te verlagen. In sommige gevallen kan het zelfs de andere kant op werken.

Kun je je moedermelk laten testen op PFAS?

Een logische vraag, en het korte antwoord is: in theorie kan het, in de praktijk niet voor jou persoonlijk. Laboratoria zijn tegenwoordig prima in staat om kleine hoeveelheden PFAS in moedermelk te meten, maar dit is geen routineonderzoek dat voor het grote publiek beschikbaar is. Het RIVM raadt het testen bij commerciële laboratoria zelfs actief af.

De reden is niet gebrek aan techniek, maar gebrek aan duiding. Er is op dit moment geen vastgestelde waarde waarbij het RIVM zou adviseren om te stoppen of te minderen met borstvoeding. Een uitslag zou je dus weinig concreets opleveren: je weet dan wel hoeveel PFAS er in je melk zit, maar niet wat je daar praktisch mee moet.

Moet je dan toch gewoon borstvoeding blijven geven?

Het antwoord van vrijwel alle gezondheidsorganisaties is helder: ja. Het RIVM, het Voedingscentrum, de Wereldgezondheidsorganisatie, de Amerikaanse CDC en de American Academy of Pediatrics adviseren allemaal om te blijven borstvoeden, ook na deze nieuwe cijfers.

Dat advies staat niet los van de risico’s, maar weegt ze bewust af. Moedermelk bevat naast voedingsstoffen ook stoffen die je baby juist beschermen tegen infecties, zoals antistoffen en immuuncellen. Onderzoek laat zien dat borstvoeding het risico op oorontstekingen, luchtweginfecties en zelfs wiegendood verkleint. Voor jou als moeder hangt langdurige borstvoeding samen met een lager risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker.

Systematische reviews concluderen keer op keer dat de gezondheidsvoordelen van borstvoeding, ook bij de huidige PFAS-blootstelling, groter zijn dan de risico’s van deze milieucontaminanten. Het RIVM ziet dan ook geen aanleiding om vrouwen te adviseren korter of geen borstvoeding te geven.

Er is trouwens ook een wending die weinig mensen kennen: borstvoeding geven is voor jou als moeder juist een van de manieren waarop je PFAS uit je lichaam kwijtraakt. Vrouwen die langer borstvoeding geven, hebben doorgaans lagere PFAS-concentraties in hun bloed dan vrouwen die korter of niet borstvoeden.

Wat kun je zelf doen om je PFAS-blootstelling te verlagen?

Eerlijk gezegd: niet heel veel, en al helemaal niet op het moment dat je al borstvoeding geeft. PFAS zitten zo verspreid in ons milieu en in dagelijkse producten dat volledige vermijding onmogelijk is, ook al helpt het om te weten hoe je PFAS in producten herkent voor de periode daarna. Waar je vóór en tijdens de zwangerschap nog wat kunt bijsturen, valt er tijdens het geven van borstvoeding weinig te veranderen aan de samenstelling van je melk.

Toch zijn er een paar dingen die helpen om je algehele blootstelling te beperken. Eet gevarieerd, zodat je niet steeds dezelfde producten met mogelijk hogere PFAS-waarden binnenkrijgt, en houd er rekening mee dat ook pesticiden in groente en fruit een blootstellingsroute kunnen zijn. Vermijd waar mogelijk zelfgevangen vis uit bekende vervuilde wateren en eieren van hobbykippen in de eerder genoemde risicogebieden. Drink gerust kraanwater: dat is in heel Nederland veilig, ook al bevat het sporen PFAS. Koken helpt trouwens niet om PFAS uit water te krijgen, de stoffen zijn hittestabiel en blijven gewoon aanwezig.

Veelgestelde vragen over PFAS in moedermelk

Is PFAS in moedermelk gevaarlijk voor mijn baby?

Voor de meeste baby’s is het risico verwaarloosbaar: 82 procent van de Nederlandse moedermelk zit onder de risicogrens. Bij de resterende 18 procent kan een verhoogd risico op verminderde vaccinrespons niet worden uitgesloten, maar dat betekent niet automatisch dat een baby daadwerkelijk ziek wordt.

Waarom test het RIVM niet elke moeder individueel?

Omdat er geen gestandaardiseerde testmethode voor het grote publiek bestaat en, belangrijker nog, geen vastgestelde grenswaarde waarbij een concreet advies volgt. Een individuele uitslag zou je dus geen bruikbare handelingsinformatie geven.

Neemt de hoeveelheid PFAS in moedermelk toe of af?

Voor meerdere stoffen, waaronder PFOA en PFOS, is een dalende trend zichtbaar sinds 2014. Dat is deels het gevolg van verboden op PFOS (2008) en PFOA (2020). Tegelijk blijft de totale PFAS-belasting hoog, mede doordat nieuwere, kortketenige PFAS de plek van de oudere stoffen innemen.

Is flesvoeding een veiliger alternatief dan borstvoeding?

Niet per definitie. Ook flesvoeding en het water waarmee je die aanmaakt, kunnen PFAS bevatten. Overstappen garandeert dus geen lagere blootstelling voor je baby.

Wat doet de overheid aan PFAS-vervuiling?

Nederland zet zich, samen met andere Europese landen, in voor een breed Europees verbod op PFAS onder de REACH-wetgeving. Bedrijven hebben daarnaast een minimalisatieplicht: de uitstoot van PFAS naar water en lucht moet zoveel mogelijk worden beperkt.

De bottom line

Het nieuwste RIVM-onderzoek bevestigt wat je eigenlijk al kon vermoeden: PFAS zit overal, ook in je moedermelk. Voor de meeste vrouwen en baby’s blijft de blootstelling ruim onder de grens waarbij effecten worden verwacht. Voor de groep die daarboven zit, is voorzichtigheid op zijn plaats, maar geen paniek.

Blijf borstvoeding geven als dat kan. De voordelen wegen voor vrijwel iedereen zwaarder dan het risico van PFAS-blootstelling via je melk. Het echte probleem ligt niet bij jou als moeder, maar bij decennia van industriële PFAS-uitstoot waar de gevolgen nu, generaties later, nog steeds meetbaar zijn. Dat is een reden om als samenleving door te blijven zetten op minder PFAS aan de bron, niet om te twijfelen aan de keuze om je kind te voeden.

Bronnen

• RIVM (2026). PFAS in moedermelk van Nederlandse vrouwen, briefrapport 2026-0028. Geraadpleegd via rivm.nl
• RIVM (2025). PFAS in bloed van de Nederlandse bevolking, briefrapport 2025-0094. Geraadpleegd via rivm.nl
• EFSA (2020). Risk to human health related to the presence of perfluoroalkyl substances in food. Geraadpleegd via efsa.europa.eu
• NOS (2026). Moedermelk bevat vaak te veel schadelijke pfas: ‘Dit is wel schrikken’. Geraadpleegd via nos.nl
• GGD Zeeland. PFAS in moedermelk. Geraadpleegd via ggdzeeland.nl
• Voedingscentrum. Moedermelk. Geraadpleegd via voedingscentrum.nl