Zit er nou wel of geen PFAS in je kraanwater? Het klinkt als een simpele vraag, maar het antwoord dat je online vindt is een wirwar van getallen die elkaar lijken tegen te spreken. De ene bron zegt dat kraanwater ruim binnen de norm valt, de andere waarschuwt dat je al te veel binnenkrijgt. Beide hebben gelijk, en dat is precies waarom het zo verwarrend is. Hieronder ontrafel ik het, stap voor stap, met de exacte cijfers erbij.
Twee normen, en dat is precies het probleem
Er bestaan op dit moment twee verschillende grenzen voor PFAS in Nederlands drinkwater, en die verwarring is de kern van alle onduidelijkheid.
De eerste is de wettelijke norm. Die staat gewoon in de wet en is voor iedereen verplicht. De tweede is een richtwaarde: een advies van het RIVM, gebaseerd op de nieuwste kennis over gezondheidsrisico’s, maar (nog) niet wettelijk afdwingbaar.
| Wettelijke norm | RIVM-richtwaarde | |
|---|---|---|
| Waarde | 100 nanogram per liter | 4,4 nanogram per liter |
| Wie stelt hem vast | Europese Drinkwaterrichtlijn | RIVM, op basis van EFSA-onderzoek |
| Verplicht? | Ja, sinds 12 januari 2026 | Nee, alleen een advies |
Dat is de hele verwarring in twee regels: er is een wettelijke grens waar alle waterbedrijven aan moeten voldoen, en een veel strenger advies van het RIVM waar niemand toe verplicht is. Alle Nederlandse drinkwaterbedrijven zitten onder de 100 nanogram. Niet allemaal zitten ze ook onder de 4,4 nanogram, en dat is precies waar het schuurt.
(Voor de techneuten: de richtlijn kent naast de 100 nanogram ook een tweede parameter, 500 nanogram voor PFAS-totaal. Lidstaten kiezen welke van de twee ze als officiële norm hanteren. Het is dus niet zo dat beide gelden en je automatisch de strengste pakt. Nederland rapporteert en toetst in de praktijk op basis van de 100 nanogram-norm, dus voor het beeld hierboven verandert dat niets.)
Wel goed om te weten: het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat past het Drinkwaterbesluit nog niet aan op deze richtwaarde, in afwachting van een advies van de Wereldgezondheidsorganisatie dat in de loop van 2026 wordt verwacht. Je water boven de 4,4 nanogram laten zitten is dus geen overtreding, alleen niet wat het RIVM het liefst zou zien.
PFAS is de verzamelnaam voor duizenden door mensen gemaakte stoffen die vanwege hun water- en vetafstotende eigenschappen in talloze producten zijn verwerkt, van kookgerei tot regenkleding, en die nauwelijks afbreken in het milieu.
Waarom is dat verschil dan zo groot?
Een factor 22,7 tussen twee officiële getallen roept terecht de vraag op: hoe kan dat? Het antwoord zit in een tijdlijn-probleem, niet in slordigheid.
De wettelijke norm van 100 nanogram stamt uit de Europese Drinkwaterrichtlijn van 2020. Die cijfers lagen toen al grotendeels vast, gebaseerd op de wetenschappelijke kennis van dat moment. Vrijwel tegelijkertijd, in september 2020, publiceerde de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA een nieuw onderzoek dat liet zien dat PFAS schadelijker zijn dan gedacht. Het kritieke gezondheidseffect waarop de nieuwe, strengere grens is gebaseerd: een verminderde immuunrespons op vaccinaties bij kinderen. Dat effect treedt al op bij veel lagere doses dan de effecten waar de oudere norm op was gebaseerd. EFSA waarschuwde er zelfs bij dat een aanzienlijk deel van de Europese bevolking deze nieuwe, strengere grens al overschrijdt via bestaande achtergrondblootstelling.
Die twee gebeurtenissen liepen niet synchroon. De wettelijke norm zat toen al in een vergevorderd wetgevingsproces, en het aanpassen van een bindende EU-richtlijn met nieuwe cijfers duurt jaren: alle lidstaten moeten daarmee instemmen. Het RIVM is daarentegen een wetenschappelijk adviesorgaan en kon zijn eigen advies direct bijstellen aan de hand van de nieuwste EFSA-inzichten. De wet is dus blijven hangen op verouderde kennis, terwijl het RIVM-advies de actuelere wetenschap volgt. Geen doofpot, gewoon een wet die trager beweegt dan wetenschap.
Volg je PFASwijzer al op Instagram? Het is nog rustig daar, maar ik ga er de komende tijd veel meer mee doen: korte tips, handige visuals, nieuwtjes over PFAS en af en toe een kortingscode voor PFAS-vrije producten.
De rekensom die alles verklaart
Hier wordt het interessant, want die 4,4 nanogram per liter is geen willekeurig getal. Het RIVM heeft ‘m letterlijk teruggerekend vanuit de Europese gezondheidsnorm voor je hele lichaam, de zogeheten TWI (Tolereerbare Wekelijkse Inname) van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA.
| Stap | Berekening | Uitkomst |
|---|---|---|
| EFSA-grenswaarde (TWI) voor 4 PFAS-stoffen samen | — | 4,4 ng per kg lichaamsgewicht, per week |
| Aandeel dat drinkwater mag innemen (WHO-uitgangspunt) | 20% van de TWI | 0,88 ng/kg per week |
| Voor een volwassene van 70 kg | 0,88 × 70 | 61,6 ng per week |
| Omgerekend naar per dag | 61,6 ÷ 7 | 8,8 ng per dag |
| Bij een inname van 2 liter water per dag | 8,8 ÷ 2 | 4,4 ng per liter |
Dat laatste getal is precies de RIVM-richtwaarde. Geen toeval, maar een bewuste keuze: als je exact op die richtwaarde zit en dagelijks 2 liter drinkt, gebruik je precies 20% van je wekelijkse PFAS-budget aan water. De overige 80% is gereserveerd voor voeding en andere bronnen.
En dat “per week” is geen kleine kanttekening. PFAS breken nauwelijks af in je lichaam, dus de norm is met opzet berekend op herhaling, week na week, jaar na jaar. Elke dag dat je kraanwater drinkt telt mee, precies zoals je misschien al vermoedde.
Telt antiaanbaklagen, kleding en luiers dan ook mee?
De rekensom hierboven gaat alleen over voeding en drinkwater. Maar PFAS zitten ook in antiaanbaklagen, waterafstotende kleding, en soms in luiers, dus je zou verwachten dat die route ook meetelt in je wekelijkse budget. Het eerlijke antwoord: dat weet niemand precies, en dat is geen geruststelling maar een kennishiaat.
Het RIVM zegt op de eigen site dat de hoeveelheden die je binnenkrijgt via consumentenproducten over het algemeen zo klein zijn dat je je daar geen zorgen over hoeft te maken. Tegelijkertijd erkent het RIVM in het rapport waarin de 4,4 ng/L-richtwaarde is berekend, dat voor een volledig beeld van de blootstelling ook consumentenproducten en lucht zouden moeten worden meegenomen, en dat gebeurt in deze berekening dus niet. Een recenter RIVM-onderzoek noemt de aanwezigheid van PFAS in consumentenproducten zelfs grotendeels onderbelicht, met weinig bekende gegevens over hoeveel mensen daar daadwerkelijk van binnenkrijgen.
Eén groep springt er wel uit: jonge kinderen. Zij kunnen relevante hoeveelheden PFAS binnenkrijgen door op behandeld textiel te sabbelen of te kauwen, via hand-in-mond- en voorwerp-in-mond-contact. Dat is een blootstellingsroute die apart wordt benoemd, precies omdat die buiten de gewone voedsel-en-waterrekensom valt.
Kortom: je kunt niet met zekerheid zeggen dat iedereen door deze extra route boven zijn PFAS-budget uitkomt, de metingen daarvoor ontbreken grotendeels. Maar je kunt ook niet met zekerheid zeggen dat het geen rol speelt. Het is een rekensom met een gat erin, en dat gat is nog niet gedicht.
Woon je in de Randstad? Dan zit je vaker boven het advies
Of je boven of onder die richtwaarde zit, hangt vooral af van waar je drinkwaterbedrijf zijn water vandaan haalt. Grondwater bevat van nature veel minder PFAS dan oppervlaktewater uit rivieren, simpelweg omdat rivierwater onderweg meer vervuiling opvangt. En dat blijkt best uit te maken: grofweg de helft van Nederland, vooral het dichtbevolkte westen, wordt bediend door waterbedrijven die met hun bronwater boven de RIVM-richtwaarde zitten.
| Waterbedrijf | Regio | Bron | Situatie |
|---|---|---|---|
| Vitens | Fryslân, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Flevoland | Grotendeels grondwater | Ruim onder de richtwaarde |
| Waterbedrijf Groningen | Groningen | Grondwater | Nauwelijks meetbaar |
| WMD | Drenthe | Grondwater | Nauwelijks meetbaar |
| Brabant Water | Noord-Brabant | Diep grondwater | Ruim onder de richtwaarde |
| WML | Limburg | Grondwater | 2 van de 21 winlocaties net boven de richtwaarde, tot 7,1 ng/L |
| PWN | Noord-Holland | Oppervlaktewater | Bronwater tussen 4 en 14 ng/L: boven de richtwaarde |
| Waternet | Amsterdam en omgeving | Oppervlaktewater | Bronwater tussen 4 en 14 ng/L: boven de richtwaarde |
| Dunea | Den Haag, Leiden e.o. | Oppervlaktewater (Maas) | Bronwater tussen 4 en 14 ng/L: boven de richtwaarde |
| Evides | Rotterdam, Zeeland, West-Brabant | Oppervlaktewater | Bronwater tussen 4 en 14 ng/L, al 30-50% verlaagd door extra zuivering |
| Oasen | Gouda e.o. | Gemengd | Op 3 locaties inmiddels met omgekeerde osmose onder de richtwaarde gebracht |
Vier van de tien waterbedrijven, samen goed voor een groot deel van de Nederlandse bevolking (Noord-Holland, Amsterdam, Zuid-Holland, Zeeland, West-Brabant), starten met bronwater dat volgens een Arcadis-analyse voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat tussen de 4 en 14 ng/L ligt: boven het RIVM-advies. Dat is geen wetsovertreding — de wettelijke norm van 100 nanogram wordt overal gehaald — maar het is ook niet niks.
Dunea bevestigt dit zelf, en dan gaat het niet eens om bronwater maar om het water dat daadwerkelijk uit de kraan komt: “De waarden in ons drinkwater zitten daar dichtbij, maar nog niet altijd eronder.” Met “daar” bedoelt Dunea de RIVM-richtwaarde. Een waterbedrijf dat op de eigen website toegeeft dat het geleverde drinkwater het advies soms niet haalt, is een sterker signaal dan een los cijfer uit een extern rapport.
Een belangrijke nuance blijft staan: de tabel toont waarden bij de innamepunten, het ruwe water vóór zuivering. Wat er uit je kraan komt ligt vaak lager, waterbedrijven halen tijdens zuivering al een deel van de PFAS eruit (Evides bijvoorbeeld 30 tot 50%). Maar de Inspectie Leefomgeving en Transport constateert zelf dat de huidige zuivering in de meeste gevallen niet genoeg is om structureel onder de RIVM-richtwaarde te komen, zeker niet bij bedrijven die op oppervlaktewater draaien, en Dunea’s eigen cijfers bevestigen precies dat beeld. Voor de exacte waarde in jouw postcodegebied publiceert elk waterbedrijf actuele meetgegevens op de eigen website.
Brabant Water verwoordt de houding van de sector wel treffend: “Kraanwater is veilig, maar PFAS horen gewoon niet thuis in drinkwaterbronnen.”
Is dit dan nou gezond of niet?
Het eerlijke antwoord: kraanwater alleen blijft, ook in de gebieden met oppervlaktewater, onder de gezondheidskundige grenswaarde. Het probleem zit in de optelsom. Via voedsel krijg je gemiddeld drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater, en voedsel plus drinkwater samen komt bij de gemiddelde Nederlander wél boven die grenswaarde uit.
PFAS worden in verband gebracht met een aantal concrete gezondheidseffecten, hoewel niet elk effect met zekerheid is vastgesteld voor de lage hoeveelheden die in kraanwater voorkomen.
| Mogelijk effect | Toelichting |
|---|---|
| Immuunsysteem | Verminderde weerstand, zwakkere reactie op vaccinaties |
| Cholesterol | Verhoogd cholesterolgehalte in het bloed |
| Lever | Leverschade bij langdurige blootstelling |
| Nier- en teelbalkanker | Verhoogd risico bij langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS-soorten |
| Zwangerschap | Lager geboortegewicht bij het ongeboren kind |
| Classificatie PFOA (IARC/WHO, 2023) | Groep 1: kankerverwekkend voor mensen |
Dat PFAS ook in moedermelk terechtkomt is een direct gevolg van dit opstapelingsprobleem: de stoffen binden zich aan eiwitten in je bloed en gaan zo mee naar de placenta en naar moedermelk. Dat zegt niets over de hoeveelheid in je glas water vandaag, maar alles over decennia aan blootstelling in het lichaam.
Koken lost het niet op
Een hardnekkig misverstand: koken maakt je water niet PFAS-vrij. Deze stoffen zijn zo stabiel dat ze zelfs hoge temperaturen overleven. Sterker nog, doordat een deel van het water verdampt tijdens het koken, kan de concentratie in wat overblijft juist iets stijgen. Kokend water is dus geen oplossing, hoe logisch dat ook zou klinken.
En hoe zit het met mineraalwater?
Hier moet ik onderscheid maken tussen twee soorten PFAS, want dat maakt echt verschil voor het antwoord.
| Klassieke PFAS (PFOA, PFOS, GenX) | TFA (ultrakorte PFAS-variant) | |
|---|---|---|
| In kraanwater | Meetbaar, vooral bij oppervlaktewater | Aangetroffen in vrijwel alle geteste monsters |
| In mineraalwater | Zelden aangetroffen | Ook aangetroffen, soms zelfs hoger dan in kraanwater |
| Wettelijk gereguleerd | Ja | Nog niet apart genormeerd |
Voor de bekende PFAS-stoffen komt mineraalwater er relatief goed vanaf: een grote Belgische test trof deze stoffen in slechts één van de geteste flessen aan, in een minieme hoeveelheid. Maar voor TFA, een nieuwere en nog niet gereguleerde PFAS-variant, geldt dat juist niet: die stof duikt op in zowel kraan- als mineraalwater, zonder dat het ene overtuigend beter scoort dan het andere.
Mineraalwater is dus geen gegarandeerde ontsnapping aan PFAS. Het Voedingscentrum en het RIVM blijven daarom kraanwater aanraden boven flessenwater: het is goedkoper, milieuvriendelijker, en niet aantoonbaar veiliger op dit vlak.
Wat kun je er zelf aan doen?
Voldoende water drinken blijft belangrijk voor je gezondheid, dus stoppen met kraanwater drinken is geen goed advies. Wat wel kan: filteren. Daarbij maakt het nogal uit welke waterfilters daadwerkelijk PFAS uit je kraanwater halen, want niet elk filter dat het claimt, doet dat ook echt. Sommige van die filters kosten nauwelijks meer dan een gewone waterkan maar doen vrijwel niets tegen PFAS, en dat verschil zie je pas goed in een directe vergelijking van de beste waterfilters tegen PFAS op prijs en daadwerkelijk verwijderingspercentage.
Veelgestelde vragen
Kun je PFAS uit drinkwater koken? Nee. PFAS breken niet af bij koken, en de concentratie kan door verdamping zelfs licht stijgen.
Zit er in mijn regio meer of minder PFAS in het kraanwater? Dat hangt af van je waterbedrijf en of dat grondwater of oppervlaktewater gebruikt. Grondwatergebieden (Groningen, Drenthe, Fryslân, delen van Brabant en Limburg) zitten structureel laag. Gebieden die afhankelijk zijn van rivierwater (grofweg Noord-Holland, Amsterdam, Zuid-Holland, Zeeland, West-Brabant) zitten vaker boven de RIVM-richtwaarde, al blijven ze onder de wettelijke norm. Check voor de exacte waarde de website van je eigen waterbedrijf.
Is kraanwater drinken dan nog wel veilig? Ja, volgens het RIVM blijft kraanwater drinken verantwoord. De zorg zit in de totale PFAS-inname via voedsel én water samen, niet in kraanwater op zichzelf.
Zit er PFAS in mineraalwater uit de supermarkt? Voor de bekende PFAS-stoffen (PFOA, PFOS, GenX) doorgaans minder dan in kraanwater uit oppervlaktewater. Voor de nieuwere stof TFA zit mineraalwater niet aantoonbaar beter dan kraanwater.
Wat is het verschil tussen de wettelijke norm en de RIVM-richtwaarde? De wettelijke norm (100 nanogram per liter) is verplicht en gebaseerd op de Europese Drinkwaterrichtlijn. De RIVM-richtwaarde (4,4 nanogram per liter) is een strenger eigen advies van het RIVM, gebaseerd op nieuwere gezondheidskennis, maar nog niet wettelijk bindend.
Conclusie
Kraanwater in Nederland is wettelijk veilig en dat blijft ook zo als je puur naar de wet kijkt. Tegelijkertijd hanteert het RIVM zelf een veel strengere richtwaarde, en die wordt in delen van West-Nederland regelmatig overschreden. Het risico zit niet in één glas water, maar in de opstapeling: via voeding, via water, jaar na jaar. Grondwatergebieden hebben daarbij een duidelijk voordeel boven gebieden die op rivierwater draaien. Mineraalwater is geen garantie op minder PFAS. En koken helpt al helemaal niet. Wie de blootstelling verder wil verlagen, komt vroeg of laat uit bij de vraag welk waterfilter daadwerkelijk werkt, en welke vooral geld kost zonder veel effect.
Bronnen
RIVM (2026). PFAS in drinkwater. Geraadpleegd via rivm.nl RIVM (2026). Vragen en antwoorden over PFAS. Geraadpleegd via rivm.nl RIVM (2021). Analyse bijdrage drinkwater en voedsel aan blootstelling EFSA-4 PFAS in Nederland en advies drinkwaterrichtwaarde. Geraadpleegd via rivm.nl EFSA (2020). Gezondheidskundige grenswaarde (TWI) voor PFAS, gepubliceerd september 2020. Geraadpleegd via efsa.europa.eu RIVM (2025). Inventarisatie en prioritering van PFAS-bronnen anders dan voedsel en drinkwater. Geraadpleegd via rivm.nl Brabant Water (2026). PFAS en drinkwater. Geraadpleegd via brabantwater.nl Evides (2026). PFAS en drinkwater. Geraadpleegd via evides.nl Dunea (2026). Meetgegevens PFAS. Geraadpleegd via dunea.nl Arcadis / Inspectie Leefomgeving en Transport, via Binnenlands Bestuur (2025). Volgens huidige normen is het Nederlandse drinkwater goed. Geraadpleegd via binnenlandsbestuur.nl Testaankoop (2025). Onderzoek naar PFAS in kraan- en flessenwater. Geraadpleegd via testaankoop.be World Health Organization (2023). Classificatie PFOA als kankerverwekkend. Geraadpleegd via who.int