Karton, plastic, textiel: Zit er PFAS in verpakkingen?

Je pakket komt binnen: een kartonnen doos, een plastic mailer eromheen, misschien nog een beschermende zak of een stukje folie. Overal verpakking, overal een ander soort materiaal. Je vroeg je bij het karton al af of daar PFAS in kan zitten, maar hoe zit dat eigenlijk met de rest? Zit er ook PFAS in plastic verpakking, in textiel, of in blik? Tijd om het complete plaatje op een rij te zetten.

In het kort

• PFAS wordt niet standaard aan verpakkingsmateriaal toegevoegd, maar vooral gebruikt waar water-, vet- of vuilafstotendheid nodig is.
• Papier en karton zijn de best onderzochte en strengst gereguleerde categorie, met een EU-breed verbod vanaf 12 augustus 2026.
• Standaard plastic zoals HDPE, PET en PP bevat doorgaans geen PFAS; gefluorideerd HDPE, vooral gebruikt bij chemicaliënverpakking, is de belangrijkste uitzondering.
• Textiele verpakkingen zoals beschermhoezen en tassen kunnen PFAS bevatten via dezelfde waterafstotende coatings als bij kleding.
• Voor metalen verpakkingen zoals blik ontbreekt gericht onderzoek, wat geen bewijs van veiligheid is maar een kennishiaat.

Het korte antwoord: het hangt volledig af van het materiaal en de functie

PFAS worden niet standaard aan verpakkingsmateriaal toegevoegd. Ze worden gebruikt wanneer een verpakking specifiek water, vet of andere stoffen moet afstoten, of wanneer een barrière tegen zuurstof of vocht nodig is. Dat betekent dat het antwoord per materiaal en per toepassing verschilt. Loop je hieronder de belangrijkste categorieën langs, dan zie je precies waar het risico wel en niet zit.

Papier en karton

Dit is de bekendste categorie, en niet zonder reden. Pizzadozen, patatbakjes, popcornzakken en bakpapier worden soms behandeld met een PFAS-coating om ze vet- en waterafstotend te maken, een toepassing die bij karton specifiek het breedst is onderzocht. In Nederland is het gebruik sinds 2022 al flink beperkt, en vanaf 12 augustus 2026 geldt er EU-breed een verbod boven vastgestelde drempelwaarden voor voedselcontactverpakkingen.

Plastic verpakkingen

Hier ligt de situatie bij plastic verpakking genuanceerder dan je misschien zou denken. De meeste gangbare kunststoffen zoals HDPE, PET en PP bevatten van zichzelf geen PFAS als functioneel bestanddeel, dus gewone plastic flessen en potten zijn in de basis geen voor de hand liggende bron. De belangrijkste uitzondering is gefluorideerd HDPE, een behandeling die vooral bij verpakkingen voor pesticiden en chemicaliën wordt toegepast en in de EU beduidend minder voorkomt dan in de Verenigde Staten. Wie zich breder in kunststof wil verdiepen dan alleen PFAS, vindt bij VrijVanPlastic.nl dezelfde onderzoeksmatige aanpak, gericht op alle soorten plastic.

Textiel en beschermende verpakking

Minder voor de hand liggend, maar zeker relevant: ook stoffen verpakkingen kunnen PFAS bevatten, vooral wanneer ze water- of vuilafstotend moeten zijn. Denk aan beschermhoezen, sommige verzendtassen van gerecycled textiel, of rugzakken en regenjassen die tegelijk als verpakking en gebruiksvoorwerp dienen. Dit overlapt met de bredere PFAS-in-kleding-problematiek die je ook terugziet bij accessoires.

Metalen verpakkingen zoals blik

Voor blikverpakkingen is er op dit moment relatief weinig specifiek onderzoek naar PFAS-gebruik beschikbaar. De coating aan de binnenzijde van blik is van oudsher vooral gericht op het voorkomen van corrosie en smaakoverdracht, een heel andere functie dan de vet- en waterafstotendheid waar PFAS voor wordt ingezet bij papier en plastic. Er is geen sterke aanwijzing dat PFAS hier op grote schaal wordt gebruikt, maar dat is vooral een gebrek aan gepubliceerd onderzoek, niet een harde geruststelling.

Bewijskracht: onvoldoende onderzocht om hier een uitspraak over te doen, in tegenstelling tot papier/karton en gefluorideerd plastic waar het bewijs wel stevig is.

Regelgeving in één overzicht

Hoe herken je het in de praktijk

Een paar vuistregels die door alle materialen heen werken. Verpakking die specifiek vet, water of vuil moet afstoten (denk aan “lekt niet door”, “waterdicht” of vergelijkbare claims) heeft de grootste kans op een PFAS-behandeling. Gewone, onbehandelde verpakking zonder die functie heeft dat risico veel minder. En misschien wel de belangrijkste vuistregel: “natuurlijk” of “composteerbaar” op het etiket is geen garantie dat er geen PFAS in zit, uit onderzoek naar wegwerpverpakkingen bleek eerder het tegenovergestelde. Dat geldt voor de hele PFAS-familie, niet alleen voor losse stoffen, en het verschil tussen een gedeeltelijke claim en écht PFAS-vrij bepaalt uiteindelijk of een product de hele groep uitsluit of maar één stof mist.

Veelgestelde vragen over PFAS in verpakkingen

Zit er in elk soort verpakking PFAS?

Nee. PFAS wordt vooral gebruikt in verpakkingen die specifiek vet, water of vuil moeten afstoten, zoals bepaald karton en gefluorideerd plastic. Gewone, onbehandelde verpakking heeft dat risico in veel mindere mate.

Is plastic verpakking veiliger dan karton?

Niet per definitie, maar meestal wel minder waarschijnlijk een bron. Standaard kunststoffen zoals HDPE, PET en PP bevatten van zichzelf geen PFAS. Alleen specifiek gefluorideerd plastic, vooral gebruikt voor chemicaliën en minder voor voedsel, vormt een aantoonbare uitzondering.

Waarom hoor je zoveel meer over karton dan over andere verpakkingsmaterialen?

Waarschijnlijk omdat karton voor voedselcontact het meest onderzocht en gereguleerd is, en omdat het een dagelijks zichtbaar product is zoals de pizzadoos. Andere materialen zoals blik zijn simpelweg minder onderzocht, wat niet automatisch betekent dat ze veiliger zijn.

Geldt het EU-verbod van augustus 2026 voor alle verpakkingsmaterialen?

Het verbod uit de PPWR-verordening richt zich specifiek op voedselcontactverpakkingen, ongeacht het materiaal, dus zowel papier, karton als plastic vallen eronder. Voor niet-voedselverpakkingen, zoals textiel of industriële verpakking, geldt dit specifieke verbod niet, al vallen die stoffen wel binnen het bredere Europese PFAS-restrictievoorstel.

Wat kan ik zelf doen om PFAS in verpakking te vermijden?

Let op claims als “waterdicht” of “vetwerend” op verpakkingen, verwarm eten niet in de verpakking zelf, en ga er niet automatisch van uit dat “natuurlijk” of “composteerbaar” betekent dat een verpakking PFAS-vrij is.

Conclusie

PFAS in verpakking is geen kwestie van één materiaal, maar van functie: overal waar water, vet of vuil moet worden afgestoten, is de kans op PFAS reëel, of dat nu karton, gefluorideerd plastic of behandeld textiel is. Papier en karton zijn het best onderzocht en het strengst gereguleerd, met een EU-breed verbod vanaf 12 augustus 2026. Plastic vormt alleen bij specifieke fluoreringstechnieken een aantoonbaar risico, terwijl metalen verpakkingen simpelweg te weinig zijn onderzocht om er iets stelligs over te zeggen. De vuistregel die overal opgaat: hoe nadrukkelijker een verpakking vet, water of vuil moet weren, hoe groter de kans dat er PFAS aan te pas is gekomen.

Bronnen

• RIVM. Per- en polyfluoroalkyl verbindingen (PFAS’en) in voedselcontactmaterialen in kaart gebracht. Geraadpleegd via rivm.nl
• Rijksoverheid. Regels voor PFAS. Geraadpleegd via rijksoverheid.nl
• Europese Unie (2025). Verordening (EU) 2025/40 betreffende verpakkingen en verpakkingsafval (PPWR). Geraadpleegd via eur-lex.europa.eu
• US EPA (2021, 2022). Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS) in Pesticide and Other Packaging. Geraadpleegd via epa.gov