Je haalt een pizza op, of misschien wat patat in een papieren zakje, en ergens in je achterhoofd knaagt het: die vetvlekken die er niet doorheen komen, hoe kan dat eigenlijk? Datzelfde vet- en waterafstotende laagje dat je koekenpan zo handig maakt, kan namelijk ook in karton zitten. Zit er dus PFAS in jouw pizzadoos of patatbakje? Het antwoord is genuanceerder dan een simpel ja of nee, en het gaat binnenkort ook nog eens veranderen.
In het kort
- PFAS kan in karton zitten, vooral in vetwerende verpakkingen zoals pizzadozen, patatbakjes en popcornzakken.
- In Nederland mag sinds 1 juli 2022 nog maar 1 van de eerder 5 toegestane PFAS-verbindingen worden gebruikt in karton voor voedselcontact.
- Vanaf 12 augustus 2026 geldt een EU-breed verbod op PFAS boven vastgestelde drempelwaarden in voedselcontactverpakkingen, via de nieuwe verpakkingsverordening PPWR.
- Composteerbare verpakkingen van plantenpulp en suikerriet bleken in onderzoek juist vaker PFAS te bevatten dan gewoon karton.
- Bij normaal gebruik wordt het gezondheidsrisico via verpakking als beperkt beoordeeld, al is dit volgens het RIVM nog niet volledig onderzocht.
Waarom zit er überhaupt PFAS in karton
Karton is van zichzelf niet vet- of waterafstotend. Gooi je een frikandel zonder behandeling in een kartonnen bakje, dan zie je binnen een paar minuten een doorzichtige vlek ontstaan. Om dat te voorkomen, behandelen fabrikanten papier en karton voor voedselcontact soms met een coating die water en vet tegenhoudt, en PFAS is daar van oudsher uitstekend geschikt voor. Denk aan pizzadozen, patat- en snackbakjes, popcornzakken en bakpapier.
Niet elk stukje karton dat je in handen krijgt is behandeld, en niet elke behandeling gebruikt PFAS. Maar bij verpakkingen die specifiek vet moeten tegenhouden, is de kans reëel dat er een PFAS-coating aan te pas is gekomen.
Wat de Nederlandse regels nu zeggen
Tot 2022 waren er in Nederland nog vijf verschillende PFAS-verbindingen toegestaan voor gebruik in papier en karton voor voedselcontact. Sinds 1 juli 2022 is dat nog maar één. Vier van de vijf zijn dus van de toegestane lijst gehaald, specifiek om te voorkomen dat ze via je eten in je lichaam terechtkomen. Er mag dus nog altijd PFAS in je pizzadoos zitten, maar dan moet het die ene, nog wel toegestane verbinding zijn.
Dat klinkt misschien als een tussenstap, en dat is het ook. Het is namelijk niet zo dat karton in Nederland op dit moment volledig PFAS-vrij hoeft te zijn.
Het EU-brede verbod staat voor de deur
En hier wordt het echt actueel: vanaf 12 augustus 2026 geldt in de hele Europese Unie een verbod op PFAS in voedselcontactverpakkingen, als onderdeel van de nieuwe Europese verpakkingsverordening (PPWR, Verordening 2025/40). Dat is dus over een paar weken al van kracht. Vanaf die datum mogen verpakkingen als pizzadozen, hamburgerwikkels, popcornzakjes en vetwerend bakpapier alleen nog op de EU-markt komen als ze onder vastgestelde drempelwaarden blijven voor de hele PFAS-familie, niet alleen voor de ene stof die in Nederland nu nog is toegestaan.
| | Tot 1 juli 2022 | Vanaf 1 juli 2022 | Vanaf 12 augustus 2026 |
|---|---|---|---|
| Toegestane PFAS in NL karton | 5 verschillende verbindingen | Nog maar 1 verbinding | EU-brede drempelwaarden gelden |
| Reikwijdte | Nederland | Nederland | Hele Europese Unie |
Wat blijkt er uit onderzoek
Twee onderzoeken geven een aardig beeld van hoe vaak PFAS daadwerkelijk in verpakkingsmateriaal wordt aangetroffen. De NVWA onderzocht in 2023 tweeëntwintig papieren rietjes, en trof in eenentwintig daarvan PFAS aan. Dat klinkt schrikbarend, maar de gehalten waren laag en lagen onder de wettelijke limieten. De NVWA vermoedt dat de PFAS in dit geval niet bewust zijn toegevoegd, maar als verontreiniging in de grondstoffen terecht zijn gekomen.
Een breder Europees onderzoek van consumenten- en milieuorganisaties naar zo’n honderd wegwerpverpakkingen liet een ander, opvallender beeld zien. Een derde van de onderzochte verpakkingen bleek bewust met PFAS behandeld. Interessant genoeg zaten de hoogste concentraties niet in gewoon karton, maar juist in verpakkingen van plantenpulp en suikerriet, de materialen die vaak als “natuurlijk” en “composteerbaar” worden verkocht. In Denemarken, waar PFAS in voedselverpakkingen al sinds 2020 verboden zijn, bleken diezelfde soort verpakkingen wél PFAS-vrij, wat laat zien dat regelgeving in de praktijk verschil maakt.
Is dat dan gevaarlijk?
Hier is nuance op zijn plaats. Het RIVM noemt papier en karton voor voedselcontact als één van de manieren waarop PFAS in je eten terecht kunnen komen, naast de grotere bronnen voeding en drinkwater. Bij normaal gebruik van verpakte producten is er niet meteen een gezondheidsrisico, zo geeft ook de NVWA aan. De hoeveelheden die via verpakkingen worden binnengekregen, zijn doorgaans klein in vergelijking met wat via voeding en kraanwater binnenkomt.
Tegelijk raadt het RIVM zelf aan om beter te onderzoeken hoeveel PFAS daadwerkelijk vanuit verpakkingsmateriaal in voedsel terechtkomt, met name rond stoffen zoals PFOA. Met andere woorden: het risico wordt op dit moment als beperkt beoordeeld, maar niet als volledig uitgezocht.
Bewijskracht: bewezen dat PFAS in karton kunnen zitten en dat dit een blootstellingsroute is; aannemelijk dat dit bij normaal gebruik een kleine bijdrage levert vergeleken met voeding en drinkwater; onvoldoende onderzocht hoeveel er daadwerkelijk vanuit de verpakking in het voedsel zelf migreert.
Wat kun je er praktisch mee
Helemaal vermijden is lastig zolang het EU-brede verbod nog niet van kracht is, maar een paar simpele keuzes verlagen je blootstelling wel:
Kies waar mogelijk voor eten dat niet direct in vetwerend karton verpakt zit, bijvoorbeeld door zelf een bord te gebruiken zodra je thuis bent in plaats van rechtstreeks uit het bakje te eten. Vermijd het opwarmen van eten in de kartonnen verpakking zelf, aangezien warmte de overdracht van stoffen naar je eten kan versnellen. Thuis zelf bakken met bakpapier zonder PFAS is een makkelijke eerste stap, en let bij andere aankopen op dezelfde soort herkenningssignalen: woorden als “vetwerend” of “waterdicht” zijn een sterkere aanwijzing dan wat “natuurlijk” of “composteerbaar” geruststellend doet klinken.
Veelgestelde vragen over PFAS in karton
Zit er PFAS in elke pizzadoos?
Niet per se. Alleen karton dat specifiek vet- of waterafstotend is gemaakt, heeft kans op een PFAS-coating. Gewoon karton zonder die eigenschap bevat doorgaans geen opzettelijk toegevoegde PFAS.
Is PFAS in karton in Nederland nu verboden?
Gedeeltelijk. Sinds 1 juli 2022 mag nog maar één van de vijf eerder toegestane PFAS-verbindingen worden gebruikt in papier en karton voor voedselcontact. Een volledig verbod geldt EU-breed vanaf 12 augustus 2026.
Is composteerbare verpakking veiliger dan karton?
Niet automatisch. Onderzoek liet zien dat juist verpakkingen van plantenpulp en suikerriet soms de hoogste PFAS-concentraties bevatten, ondanks hun “natuurlijke” imago.
Is het gevaarlijk om eten uit een kartonnen bakje te eten?
Bij normaal, incidenteel gebruik wordt het risico als beperkt beoordeeld, vooral vergeleken met de grotere blootstellingsbronnen voeding en drinkwater. Volledig zeker is dit nog niet, want het RIVM geeft zelf aan dat hier meer onderzoek nodig is.
Wanneer is karton met PFAS helemaal verboden in de EU?
Vanaf 12 augustus 2026 geldt een EU-breed verbod op PFAS boven bepaalde drempelwaarden in voedselcontactverpakkingen, als onderdeel van de nieuwe Europese verpakkingsverordening.
Conclusie
Ja, er kan PFAS in karton zitten, met name in verpakkingen die vet of water moeten afstoten zoals pizzadozen en patatbakjes. In Nederland is het gebruik sinds 2022 al flink ingeperkt, en vanaf 12 augustus 2026 geldt er een EU-breed verbod boven vastgestelde drempelwaarden. Het risico bij normaal gebruik wordt vooralsnog als beperkt beoordeeld, al is het niet volledig onderzocht. Onthoud vooral: “natuurlijk” of “composteerbaar” op de verpakking zegt niets over de afwezigheid van PFAS, soms zelfs het tegenovergestelde.
Bronnen
- RIVM. Per- en polyfluoroalkyl verbindingen (PFAS’en) in voedselcontactmaterialen in kaart gebracht. Geraadpleegd via rivm.nl
- RIVM. Nederlands verbod op vier PFAS in voedselcontactmaterialen. Geraadpleegd via rivm.nl
- NVWA (2023, gepubliceerd 2026). Onderzoek naar PFAS in papieren rietjes. Geraadpleegd via nvwa.nl
- NVWA. PFAS in levensmiddelen. Geraadpleegd via nvwa.nl
- Rijksoverheid. Regels voor PFAS. Geraadpleegd via rijksoverheid.nl
- Europese Unie (2025). Verordening (EU) 2025/40 betreffende verpakkingen en verpakkingsafval (PPWR). Geraadpleegd via eur-lex.europa.eu
Je haalt een pizza op, of misschien wat patat in een papieren zakje, en ergens in je achterhoofd knaagt het: die vetvlekken die er niet doorheen komen, hoe kan dat eigenlijk? Datzelfde vet- en waterafstotende laagje dat je koekenpan zo handig maakt, kan namelijk ook in karton zitten. Zit er dus PFAS in jouw pizzadoos of patatbakje? Het antwoord is genuanceerder dan een simpel ja of nee, en het gaat binnenkort ook nog eens veranderen.
In het kort
- PFAS kan in karton zitten, vooral in vetwerende verpakkingen zoals pizzadozen, patatbakjes en popcornzakken.
- In Nederland mag sinds 1 juli 2022 nog maar 1 van de eerder 5 toegestane PFAS-verbindingen worden gebruikt in karton voor voedselcontact.
- Vanaf 12 augustus 2026 geldt een EU-breed verbod op PFAS boven vastgestelde drempelwaarden in voedselcontactverpakkingen, via de nieuwe verpakkingsverordening PPWR.
- Composteerbare verpakkingen van plantenpulp en suikerriet bleken in onderzoek juist vaker PFAS te bevatten dan gewoon karton.
- Bij normaal gebruik wordt het gezondheidsrisico via verpakking als beperkt beoordeeld, al is dit volgens het RIVM nog niet volledig onderzocht.
Waarom zit er überhaupt PFAS in karton
Karton is van zichzelf niet vet- of waterafstotend. Gooi je een frikandel zonder behandeling in een kartonnen bakje, dan zie je binnen een paar minuten een doorzichtige vlek ontstaan. Om dat te voorkomen, behandelen fabrikanten papier en karton voor voedselcontact soms met een coating die water en vet tegenhoudt, en PFAS is daar van oudsher uitstekend geschikt voor. Denk aan pizzadozen, patat- en snackbakjes, popcornzakken en bakpapier.
Niet elk stukje karton dat je in handen krijgt is behandeld, en niet elke behandeling gebruikt PFAS. Maar bij verpakkingen die specifiek vet moeten tegenhouden, is de kans reëel dat er een PFAS-coating aan te pas is gekomen.
Wat de Nederlandse regels nu zeggen
Tot 2022 waren er in Nederland nog vijf verschillende PFAS-verbindingen toegestaan voor gebruik in papier en karton voor voedselcontact. Sinds 1 juli 2022 is dat nog maar één. Vier van de vijf zijn dus van de toegestane lijst gehaald, specifiek om te voorkomen dat ze via je eten in je lichaam terechtkomen. Er mag dus nog altijd PFAS in je pizzadoos zitten, maar dan moet het die ene, nog wel toegestane verbinding zijn.
Dat klinkt misschien als een tussenstap, en dat is het ook. Het is namelijk niet zo dat karton in Nederland op dit moment volledig PFAS-vrij hoeft te zijn.
Het EU-brede verbod staat voor de deur
En hier wordt het echt actueel: vanaf 12 augustus 2026 geldt in de hele Europese Unie een verbod op PFAS in voedselcontactverpakkingen, als onderdeel van de nieuwe Europese verpakkingsverordening (PPWR, Verordening 2025/40). Dat is dus over een paar weken al van kracht. Vanaf die datum mogen verpakkingen als pizzadozen, hamburgerwikkels, popcornzakjes en vetwerend bakpapier alleen nog op de EU-markt komen als ze onder vastgestelde drempelwaarden blijven voor de hele PFAS-familie, niet alleen voor de ene stof die in Nederland nu nog is toegestaan.
| Tot 1 juli 2022 | Vanaf 1 juli 2022 | Vanaf 12 augustus 2026 | |
|---|---|---|---|
| Toegestane PFAS in NL karton | 5 verschillende verbindingen | Nog maar 1 verbinding | EU-brede drempelwaarden gelden |
| Reikwijdte | Nederland | Nederland | Hele Europese Unie |
Wat blijkt er uit onderzoek
Twee onderzoeken geven een aardig beeld van hoe vaak PFAS daadwerkelijk in verpakkingsmateriaal wordt aangetroffen. De NVWA onderzocht in 2023 tweeëntwintig papieren rietjes, en trof in eenentwintig daarvan PFAS aan. Dat klinkt schrikbarend, maar de gehalten waren laag en lagen onder de wettelijke limieten. De NVWA vermoedt dat de PFAS in dit geval niet bewust zijn toegevoegd, maar als verontreiniging in de grondstoffen terecht zijn gekomen.
Een breder Europees onderzoek van consumenten- en milieuorganisaties naar zo’n honderd wegwerpverpakkingen liet een ander, opvallender beeld zien. Een derde van de onderzochte verpakkingen bleek bewust met PFAS behandeld. Interessant genoeg zaten de hoogste concentraties niet in gewoon karton, maar juist in verpakkingen van plantenpulp en suikerriet, de materialen die vaak als “natuurlijk” en “composteerbaar” worden verkocht. In Denemarken, waar PFAS in voedselverpakkingen al sinds 2020 verboden zijn, bleken diezelfde soort verpakkingen wél PFAS-vrij, wat laat zien dat regelgeving in de praktijk verschil maakt.
Is dat dan gevaarlijk?
Hier is nuance op zijn plaats. Het RIVM noemt papier en karton voor voedselcontact als één van de manieren waarop PFAS in je eten terecht kunnen komen, naast de grotere bronnen voeding en drinkwater. Bij normaal gebruik van verpakte producten is er niet meteen een gezondheidsrisico, zo geeft ook de NVWA aan. De hoeveelheden die via verpakkingen worden binnengekregen, zijn doorgaans klein in vergelijking met wat via voeding en kraanwater binnenkomt.
Tegelijk raadt het RIVM zelf aan om beter te onderzoeken hoeveel PFAS daadwerkelijk vanuit verpakkingsmateriaal in voedsel terechtkomt, met name rond stoffen zoals PFOA. Met andere woorden: het risico wordt op dit moment als beperkt beoordeeld, maar niet als volledig uitgezocht.
Bewijskracht: bewezen dat PFAS in karton kunnen zitten en dat dit een blootstellingsroute is; aannemelijk dat dit bij normaal gebruik een kleine bijdrage levert vergeleken met voeding en drinkwater; onvoldoende onderzocht hoeveel er daadwerkelijk vanuit de verpakking in het voedsel zelf migreert.
Wat kun je er praktisch mee
Helemaal vermijden is lastig zolang het EU-brede verbod nog niet van kracht is, maar een paar simpele keuzes verlagen je blootstelling wel:
Kies waar mogelijk voor eten dat niet direct in vetwerend karton verpakt zit, bijvoorbeeld door zelf een bord te gebruiken zodra je thuis bent in plaats van rechtstreeks uit het bakje te eten. Vermijd het opwarmen van eten in de kartonnen verpakking zelf, aangezien warmte de overdracht van stoffen naar je eten kan versnellen. Thuis zelf bakken met bakpapier zonder PFAS is een makkelijke eerste stap, en let bij andere aankopen op dezelfde soort herkenningssignalen: woorden als “vetwerend” of “waterdicht” zijn een sterkere aanwijzing dan wat “natuurlijk” of “composteerbaar” geruststellend doet klinken.
Veelgestelde vragen over PFAS in karton
Zit er PFAS in elke pizzadoos?
Niet per se. Alleen karton dat specifiek vet- of waterafstotend is gemaakt, heeft kans op een PFAS-coating. Gewoon karton zonder die eigenschap bevat doorgaans geen opzettelijk toegevoegde PFAS.
Is PFAS in karton in Nederland nu verboden?
Gedeeltelijk. Sinds 1 juli 2022 mag nog maar één van de vijf eerder toegestane PFAS-verbindingen worden gebruikt in papier en karton voor voedselcontact. Een volledig verbod geldt EU-breed vanaf 12 augustus 2026.
Is composteerbare verpakking veiliger dan karton?
Niet automatisch. Onderzoek liet zien dat juist verpakkingen van plantenpulp en suikerriet soms de hoogste PFAS-concentraties bevatten, ondanks hun “natuurlijke” imago.
Is het gevaarlijk om eten uit een kartonnen bakje te eten?
Bij normaal, incidenteel gebruik wordt het risico als beperkt beoordeeld, vooral vergeleken met de grotere blootstellingsbronnen voeding en drinkwater. Volledig zeker is dit nog niet, want het RIVM geeft zelf aan dat hier meer onderzoek nodig is.
Wanneer is karton met PFAS helemaal verboden in de EU?
Vanaf 12 augustus 2026 geldt een EU-breed verbod op PFAS boven bepaalde drempelwaarden in voedselcontactverpakkingen, als onderdeel van de nieuwe Europese verpakkingsverordening.
Conclusie
Ja, er kan PFAS in karton zitten, met name in verpakkingen die vet of water moeten afstoten zoals pizzadozen en patatbakjes. In Nederland is het gebruik sinds 2022 al flink ingeperkt, en vanaf 12 augustus 2026 geldt er een EU-breed verbod boven vastgestelde drempelwaarden. Het risico bij normaal gebruik wordt vooralsnog als beperkt beoordeeld, al is het niet volledig onderzocht. Onthoud vooral: “natuurlijk” of “composteerbaar” op de verpakking zegt niets over de afwezigheid van PFAS, soms zelfs het tegenovergestelde.
Bronnen
- RIVM. Per- en polyfluoroalkyl verbindingen (PFAS’en) in voedselcontactmaterialen in kaart gebracht. Geraadpleegd via rivm.nl
- RIVM. Nederlands verbod op vier PFAS in voedselcontactmaterialen. Geraadpleegd via rivm.nl
- NVWA (2023, gepubliceerd 2026). Onderzoek naar PFAS in papieren rietjes. Geraadpleegd via nvwa.nl
- NVWA. PFAS in levensmiddelen. Geraadpleegd via nvwa.nl
- Rijksoverheid. Regels voor PFAS. Geraadpleegd via rijksoverheid.nl
- Europese Unie (2025). Verordening (EU) 2025/40 betreffende verpakkingen en verpakkingsafval (PPWR). Geraadpleegd via eur-lex.europa.eu