PFAS en pesticiden in wijn: het complete, actuele overzicht

Je schenkt een glas wijn in na een lange dag, en ondertussen lees je steeds vaker over “forever chemicals” in Europese wijn. Klopt dat, en moet je je zorgen maken over je wekelijkse glas? Het korte antwoord: ja, vrijwel alle recente Europese wijn bevat TFA, de kleinste PFAS-stof. Reden voor acute paniek is er niet, maar sinds de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA in juli 2026 de veilige dagelijkse inname van TFA flink verlaagde, is de geruststelling een stuk minder ruim dan je misschien hebt gelezen.

In het kort

• In een Europese steekproef van PAN Europe bevatten alle 39 recente wijnen (oogst 2021 tot 2024) TFA, met een mediaan van 110 microgram per liter, tegenover 50 microgram in een officiële EU-meting uit 2017.
• TFA in wijn komt uit twee hoofdbronnen: PFAS-pesticiden en gefluoreerde koelgassen die met regen neerslaan, waarbij pesticiden op landbouwgrond vermoedelijk het zwaarst wegen.
• Biologische wijn bevatte in dit onderzoek vrijwel geen pesticideresiduen, maar wel TFA, en een consequent lager TFA-gehalte liet de kleine steekproef niet zien.
• EFSA verlaagde op 22 juli 2026 de aanvaardbare dagelijkse inname van TFA met een factor 3,5, waardoor het veelgeciteerde “200 glazen per dag” op een vervallen norm rust.
• Wijn is niet je grootste PFAS-bron, maar telt mee in de optelsom met drinkwater en voeding, en via die route zitten delen van de Nederlandse bevolking al boven de Europese grens voor de bekendste PFAS.

De cijfers uit het onderzoek

Pesticide Action Network Europe (PAN Europe) publiceerde op 23 april 2025, samen met de Oostenrijkse milieuorganisatie GLOBAL 2000, het rapport “Message from the Bottle”. Een geaccrediteerd Oostenrijks laboratorium onderzocht 49 wijnen: 10 oude Oostenrijkse wijnen uit de periode 1974 tot 2015, en 39 recente wijnen met oogstjaren 2021 tot 2024 uit tien Europese landen.

In alle 39 recente wijnen zat TFA. De mediaan lag op 110 microgram per liter, het gemiddelde op 122. De hoogste waarde, 320 microgram per liter, kwam uit een Oostenrijkse witte wijn van 2024, de laagste (21) uit een Kroatische witte wijn van 2023. Oostenrijkse wijnen zaten gemiddeld een stuk hoger (156) dan de wijnen uit de andere landen (92). Nederlandse wijn zat niet in de steekproef.

De oude flessen laten zien hoe snel het is gegaan. Kijk wel even naar de aantallen: de tijdlijn rust op losse flessen uit één land, niet op een grote steekproef per periode.

Het EU-referentielaboratorium CVUA Stuttgart deed die meting van 2017 in opdracht van de Europese Commissie. Omdat het om twee verschillende steekproeven gaat, is de vergelijking met de PAN-cijfers niet exact. Ruwweg een verdubbeling in acht jaar tijd past wel bij de trend die de oude flessen laten zien.

Waar TFA in wijn vandaan komt

TFA (trifluorazijnzuur) is het eindstation van de afbraak van grotere PFAS-verbindingen. Verder afbreken doet het niet, en het lost makkelijk op in water. Twee bronnen springen eruit: gefluoreerde koelgassen uit airco’s en koelinstallaties, die in de atmosfeer tot TFA afbreken en met regen neerslaan, en PFAS-pesticiden, die in de bodem tot TFA afbreken.

Wereldwijd zijn koelgassen de grootste bron. Op landbouwgrond ligt dat anders. Het Duitse milieuagentschap Umweltbundesamt schatte in 2023 hoeveel TFA elke bron in Duitsland potentieel in het grondwater kan brengen: 76 procent uit pesticiden, 17 procent uit regen en elk 3 procent uit rioolwaterzuivering en mest. Let op wat dit getal wél en niet is: een modelschatting van het vormingspotentieel in Duitsland, geen gemeten verdeling en geen cijfer over wijn. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet hier hetzelfde patroon: TFA in grondwater ligt significant hoger onder landbouwgrond dan onder weiland.

Waarom zit er dan zoveel meer TFA in wijn dan in water? Planten nemen TFA op met het bodemwater en hopen het op. De recente wijnen bevatten ongeveer honderd keer meer TFA dan gemiddeld in Europees oppervlakte- en drinkwater wordt gemeten.

“We nemen waarschijnlijk veel meer TFA op via onze voeding dan tot nu toe werd aangenomen.” — Helmut Burtscher-Schaden, milieuchemicus, GLOBAL 2000, 2025

Pesticiden in wijn: het bredere plaatje

PAN Europe liet de recente wijnen ook testen op pesticideresiduen. In 32 van de 34 conventionele wijnen (94 procent) zaten residuen, gemiddeld van drie verschillende stoffen en in één fles zelfs acht. Een nuance die in veel berichtgeving wegvalt: alle gemeten gehaltes lagen onder de wettelijke maximale residugehalten voor wijndruiven.

In totaal vond het lab 18 werkzame stoffen plus één afbraakproduct. Twee daarvan zijn zelf PFAS en breken af tot TFA: de schimmelbestrijders fluopicolide (in vier wijnen) en fluopyram (in één wijn). Die aantallen zijn klein, maar ze laten wel zien dat PFAS-pesticiden in de wijnbouw gewoon worden gebruikt. De NVWA constateert bovendien dat residuen van PFAS-pesticiden vaker opduiken in levensmiddelen op de Nederlandse markt, en ook op groente en fruit worden ze regelmatig aangetroffen.

Hangen pesticiden en TFA in de fles samen? De wijnen met het meeste TFA (gemiddeld 176 microgram per liter) bevatten gemiddeld 3,4 verschillende pesticiden en een totale pesticidenlast van 155 microgram per liter. De minder belaste wijnen (gemiddeld 58 microgram TFA) kwamen uit op 1,8 pesticiden en 58 microgram. PAN Europe noemt dat zelf voorzichtig een mogelijk verband, en dat is terecht. Het past bij wat bekend is over TFA uit pesticiden, maar met 39 flessen is het geen bewijs van oorzaak en gevolg.

Biologische wijn: minder pesticiden, maar niet PFAS-vrij

Op pesticiden scoort biologische wijn in dit onderzoek overtuigend. Van de vijf biologische wijnen (vier uit Oostenrijk, één uit Frankrijk) waren er vier helemaal vrij van meetbare residuen. In de vijfde zat een spoortje van de schimmelbestrijder folpet, onder de grens waarop het nog te kwantificeren is.

Voor TFA ligt het genuanceerder dan je in veel berichtgeving leest. Alle vijf de biologische wijnen bevatten TFA. Bij de Oostenrijkse wijnen vonden de onderzoekers geen significant verschil tussen biologisch en conventioneel. Alleen de Franse biologische wijn zat duidelijk lager dan de vier Franse conventionele wijnen. De onderzoekers schrijven zelf dat ze met zo weinig biologische wijnen geen harde conclusie kunnen trekken.

Een logische verklaring is dat TFA ook via regen en grondwater op biologisch beheerde grond terechtkomt, en dat de bodem belasting uit het verleden met zich meedraagt. Professor Michael Müller van de Universiteit Freiburg meldde in nog niet gepubliceerd onderzoek wel de laagste waarden bij biologische wijnen van grond die al decennia zonder chemische bestrijding wordt bewerkt. En in het PAN-onderzoek hoorden de vijf wijnen van schimmelresistente druivenrassen, die met minder bespuiting toe kunnen, bij de laagste TFA-waarden. Interessante aanwijzingen, maar met zulke kleine aantallen nog geen bewijs.

Kort gezegd: biologisch lost het klassieke pesticidenprobleem in wijn grotendeels op, maar is geen garantie voor minder TFA.

TFA in wijn en je gezondheid

Lange tijd gold TFA als vrij onschuldig. Dat beeld is de afgelopen jaren gekanteld. Dierstudies lieten ernstige afwijkingen aan ogen en skelet zien bij ongeboren konijnen. Op 5 juni 2026 adviseerde het risicobeoordelingscomité van het Europees Chemicaliënagentschap (ECHA) om TFA te classificeren als giftig voor de voortplanting. Dat advies is nog niet juridisch bindend: de Europese Commissie moet het eerst overnemen.

Op 22 juli 2026 volgde EFSA. De aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) van TFA ging omlaag van 0,05 naar 0,014 milligram per kilo lichaamsgewicht per dag, ongeveer 3,5 keer lager. De nieuwe waarde is gebaseerd op een daling van het schildklierhormoon T4 in een voortplantingsstudie bij ratten. EFSA stelde ook voor het eerst een grens voor kortdurende blootstelling vast. Het risicobureau van de NVWA adviseerde op 11 september 2026 om TFA in levensmiddelen te gaan monitoren, uit zorg dat de gehaltes blijven stijgen en een voedselveiligheidsrisico gaan vormen.

Waar het “200 glazen per dag” vandaan komt

Misschien ken je de uitspraak dat je tweehonderd glazen wijn per dag zou moeten drinken om aan de limiet voor TFA te komen. Die komt van Ronald de Groot, hoofdredacteur van het wijnmagazine Perswijn. Zijn rekensom: een glas van 150 milliliter met 110 microgram TFA per liter bevat 16,5 microgram TFA, tegenover een ADI van 3.500 microgram per dag voor een volwassene van 70 kilo. Dat was de EFSA-norm van toen. Sinds juli 2026 is die norm vervallen, dus het getal ook.

Hoeveel glazen er “passen”, hangt sterk af van welke norm je hanteert. Hieronder een rekenvoorbeeld voor iemand van 70 kilo, met wijn van 110 microgram TFA per liter en wijn als enige TFA-bron:

Die laatste rij vraagt uitleg. Het RIVM beoordeelt TFA niet los, maar als onderdeel van de hele PFAS-groep, met een omrekenfactor ten opzichte van PFOA. Vertaald naar TFA alleen komt dat neer op ongeveer 0,32 microgram per kilo lichaamsgewicht per dag, en dan nog onder de aanname dat TFA de enige PFAS is waaraan je wordt blootgesteld. Het is een bewuste voorzorgsbenadering. De glazen in de tabel zijn mijn eigen omrekening, geen uitspraak van het RIVM of EFSA over wijn.

Wat betekent dat voor jou? Bij normaal wijngebruik blijf je ruim onder de nieuwe EFSA-norm, en acuut gevaar is er niet. Maar als geruststelling is “tweehonderd glazen” achterhaald, en wie de strengere Nederlandse benadering aanhoudt, ziet dat TFA uit wijn wel degelijk meetelt. Een kanttekening die er eerlijk bij hoort: bij wijn is de alcohol zelf een groter en beter bewezen gezondheidsrisico dan de TFA erin.

De optelsom telt

Het grotere punt is de optelsom. Het RIVM concludeerde dat delen van de Nederlandse bevolking via voeding en kraanwater al boven de Europese grens voor de vier bekendste PFAS uitkomen (PFOA, PFOS, PFNA en PFHxS). TFA valt niet onder die vier, maar komt er in de RIVM-benadering wel bovenop: via drinkwater, via brood en andere voeding, en dus ook via wijn.

Wat er gebeurt aan regelgeving

Het nieuws is gemengd. Positief: flufenacet, een veelgebruikt PFAS-herbicide dat tot TFA afbreekt, verloor in 2025 zijn Europese toelating, nadat de lidstaten op 12 maart 2025 instemden. Minder positief: het voorstel om de PFAS-schimmelbestrijder flutolanil te verbieden, loopt al sinds eind 2024 vast op onvoldoende steun van lidstaten. De Europese Commissie verlengde de toelating tot 15 juni 2027. In mei 2026 stond het verbod opnieuw op de agenda van het Europese pesticidencomité, maar een definitief besluit had ik bij het bijwerken van dit artikel nog niet gevonden.

Voor fluopicolide, de PFAS-schimmelbestrijder die in vier van de onderzochte wijnen zat, verlengde de Commissie op 30 juni 2026 juist de toelating, tot 31 januari 2029. De nieuwe EFSA-norm kan hier wel verandering in brengen: de Europese Commissie en de lidstaten nemen die mee in hun beslissingen over voedselveiligheid, watermonitoring en de toelating van pesticiden die tot TFA afbreken.

Wat je zelf kunt doen

PFAS via wijn helemaal vermijden is niet realistisch, daarvoor is TFA te wijdverspreid. Wel kun je bewuster kiezen. Biologische wijn is de logische eerste stap als je pesticiden wilt vermijden. Voor TFA is het voordeel onzeker, en wijnen van schimmelresistente druivenrassen zijn een interessante optie om in de gaten te houden, al is het bewijs nog dun.

De grootste winst zit in hoeveel je drinkt. De Gezondheidsraad adviseert om geen alcohol te drinken, of in elk geval niet meer dan één glas per dag, en dat advies beperkt je TFA-inname via wijn automatisch mee.

Kijk daarnaast naar het geheel. Wijn is maar één van de vele PFAS-bronnen in je dagelijks leven, en variëren in wat je eet en drinkt voorkomt dat je steeds dezelfde belaste producten binnenkrijgt. Een kleine geruststelling: korte-keten PFAS zoals TFA worden doorgaans sneller uitgescheiden dan PFOA en PFOS, die jarenlang in je lichaam blijven.

Veelgestelde vragen

Zit er PFAS in alle wijn? In de steekproef van PAN Europe bevatten alle 39 recente wijnen uit tien Europese landen TFA, de kleinste PFAS-stof. Niet elke fles is getest, maar gezien hoe wijdverspreid TFA in water en bodem is, is het aannemelijk dat vrijwel alle recente Europese wijn TFA bevat. In drie Oostenrijkse wijnen van vóór 1988 was geen TFA meetbaar.

Is biologische wijn PFAS-vrij? Nee. Biologische wijn bevat vrijwel geen pesticideresiduen, maar in het PAN-onderzoek bevatten alle vijf biologische wijnen TFA. Bij de Oostenrijkse wijnen was er geen duidelijk verschil in TFA met conventionele wijn, bij de Franse wel.

Hoeveel wijn kun je drinken gezien de TFA-waarden? Volgens de EFSA-norm van juli 2026 ligt de grens voor een volwassene van 70 kilo rond de 60 glazen per dag, als wijn je enige TFA-bron zou zijn. Volgens de strengere RIVM-rekenmethode voor PFAS ligt die grens veel lager. In de praktijk bereik je de grens van het alcoholadvies ruim eerder dan die van TFA.

Waarom zit er meer TFA in wijn dan in kraanwater? Wijnstokken nemen TFA op met het water uit de bodem en hopen het op in de druiven. Daardoor bevat recente wijn ongeveer honderd keer meer TFA dan gemiddeld in Europees drinkwater wordt gemeten.

Is Nederlandse wijn onderzocht op TFA? Nee, Nederlandse wijn zat niet in het PAN-onderzoek. Wel adviseert het risicobureau van de NVWA sinds september 2026 om TFA in levensmiddelen te gaan monitoren.

Is PFAS in pesticiden al verboden in de EU? Deels. Flufenacet heeft in 2025 zijn toelating verloren. Flutolanil is ondanks een verbodsvoorstel verlengd tot juni 2027, en fluopicolide is in juni 2026 zelfs verlengd tot 2029.

De bottom line

Ja, er zit TFA in vrijwel alle recente Europese wijn, en de gehaltes zijn sinds 2010 snel gestegen. PFAS-pesticiden en koelgassen zijn de bronnen, al is het precieze aandeel per bron in wijn niet vastgesteld. Biologische wijn is een zinvolle stap tegen pesticiden, maar geen garantie voor minder TFA. Acuut gevaar is er bij normaal gebruik niet, maar met de verlaagde EFSA-norm van juli 2026 is de ruime marge van weleer een stuk kleiner geworden. De echte winst zit in de optelsom van al je bronnen samen, en bij wijn in de eerste plaats in hoeveel je ervan drinkt.

Bronnen

• Pesticide Action Network Europe en GLOBAL 2000 (2025). Message from the Bottle: The Rapid Rise of TFA Contamination Across the EU, inclusief vergelijking met CVUA Stuttgart (2017). Geraadpleegd via pan-europe.info
• EFSA (2026). Scientific Report on consumer health-based guidance values for trifluoroacetic acid. Geraadpleegd via efsa.europa.eu
• RIVM (2023). Advies indicatieve drinkwaterrichtwaarde trifluorazijnzuur (TFA). Geraadpleegd via rivm.nl
• NVWA, Bureau Risicobeoordeling & onderzoek (2026). Signaaladvies over TFA in het milieu en in levensmiddelen. Geraadpleegd via nvwa.nl
• Umweltbundesamt (2023). Trifluoracetat (TFA): Grundlagen für eine effektive Minimierung schaffen, TEXTE 102/2023. Geraadpleegd via umweltbundesamt.de
• Perswijn (2025). Ronald de Groot, toelichting op de TFA-berekening voor wijn. Geraadpleegd via perswijn.nl
• Europese Commissie (2025-2026). Uitvoeringsverordeningen (EU) 2025/910 (flufenacet), 2026/372 (flutolanil) en 2026/1421 (fluopicolide). Geraadpleegd via eur-lex.europa.eu
• Gezondheidsraad (2015). Richtlijnen goede voeding 2015. Geraadpleegd via gezondheidsraad.nl