Make-up zonder PFAS: De complete gids voor PFAS-vrije cosmetica

Je smeert elke ochtend je mascara op, brengt je foundation aan en werkt af met een vleugje lippenstift. Maar wist je dat je daarmee mogelijk schadelijke stoffen op je gezicht aanbrengt die pas na vijf jaar uit je lichaam verdwijnen? Steeds meer mensen zoeken daarom naar make-up zonder PFAS. En terecht! PFAS-vrije make-up is niet alleen beter voor je gezondheid, maar ook voor het milieu. In deze gids vertel ik je alles over PFAS in cosmetica en waar je veilige, PFAS-vrije make-up kunt vinden.

In het kort

• PFAS zit vooral in waterproof mascara (82% in Amerikaans onderzoek) en foundation (63%); Europees onderzoek vindt lagere percentages, maar wijst make-up ook daar consequent aan als risicovolste cosmeticacategorie.
• Er is nog geen algeheel EU-verbod op PFAS in cosmetica, ondanks wat veel bronnen beweren. Wel zijn een aantal specifieke PFAS-stoffen al verboden, en volgt per 10 oktober 2026 een verbod op PFHxA.
• Merken als Lavera, Dr. Hauschka en LOGONA/SANTÉ zijn dankzij hun natuurcosmetica-certificering structureel PFAS-arm, al is dat geen absolute garantie.
• L’Oréal claimt sinds eind 2024 een portfolio van meer dan 99% zonder PFAS, terwijl Estée Lauder in 2026 juist een boete kreeg voor PFAS-gebruik in eyeliners.
• Je herkent PFAS op de ingrediëntenlijst het makkelijkst aan de tekst “fluoro” ergens in de naam van een ingrediënt.

Wat is PFAS en waarom zit het in je make-up

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen, een verzamelnaam voor meer dan tienduizend door mensen gemaakte chemische stoffen. Ze komen niet van nature voor, maar worden al sinds de jaren vijftig toegevoegd aan allerlei producten omdat ze ontzettend praktisch zijn. PFAS stoot water af, houdt vet tegen en zorgt dat vuil niet blijft plakken. Precies de eigenschappen die je wilt in een pan met antiaanbaklaag, een regenjas, en dus ook in make-up die de hele dag moet blijven zitten.

In cosmetica gebruiken fabrikanten PFAS voornamelijk om drie redenen: waterbestendigheid (denk aan waterproof mascara), een gladde, egale finish (foundation die niet gaat glimmen) en een langere houdbaarheid van de kleur (lippenstift die niet meteen afgeeft). Het is dus geen toevallige verontreiniging, PFAS wordt bewust toegevoegd vanwege deze eigenschappen, al gebeurt dat lang niet altijd zichtbaar op het etiket.

De belangrijkste wetenschappelijke bron voor dit onderwerp is een peer-reviewed studie van de Universiteit van Notre Dame uit 2021, gepubliceerd in Environmental Science & Technology Letters. Onderzoekers testten 231 cosmeticaproducten uit de VS en Canada op fluorgehalte, een indicator voor de aanwezigheid van PFAS. Van de 29 producten die vervolgens specifiek werden getest, bevatten ze allemaal minstens vier verschillende PFAS-stoffen, met een uitschieter van dertien stoffen in één enkel product.

Waar zit PFAS het vaakst in: per productcategorie

Niet elke make-upcategorie is even risicovol. Uit de Notre Dame-studie blijkt een duidelijk patroon: hoe waterbestendiger en langhoudender een product geadverteerd wordt, hoe groter de kans op PFAS.

Waterproof mascara springt er duidelijk uit. Van de geteste waterproof mascara’s had 82% een hoog fluorgehalte, tegenover 47% van mascara’s in het algemeen. Bij de aanschaf van een PFAS-vrije mascara is dat waterproof-label dus precies het kenmerk waar je het kritischst op moet letten.

Dat percentage van 82% komt overigens uit Amerikaans en Canadees onderzoek, niet uit een Nederlandse steekproef. Is de situatie hier dan minder ernstig? Deels wel. Een Franse studie uit 2024 testte 765 cosmeticaproducten op de Europese markt en vond een duidelijk lagere aanwezigheid van PFAS dan in de VS, al bleef make-up ook daar de risicovolste productcategorie van allemaal. Het Zweedse Chemicaliën Agentschap schat het PFAS-aandeel binnen alle EU-cosmetica op 0,33 tot 1,4%, met make-up als hoogste categorie op 4,1%, ruim boven bijvoorbeeld gezichtsverzorging op 1,2%. Concreet, kwantitatief RIVM-onderzoek specifiek naar PFAS in Nederlandse make-up bestaat op dit moment niet, dus een exact Nederlands percentage kan ik je eerlijk gezegd niet geven. Wat wel duidelijk is: de Amerikaanse cijfers laten het risico zien bij dezelfde internationale merken die ook hier in de schappen liggen, dus als indicatie van het maximale risico kun je er wel iets mee, alleen niet als letterlijke Nederlandse werkelijkheid.

Bij lipproducten is de nuance belangrijk: vloeibare lipproducten zoals glosses en vloeibare lippenstift scoren met 62% duidelijk hoger dan vaste lippenstift. Dat onderscheid mis je vaak in andere artikelen over dit onderwerp, terwijl het voor de keuze tussen een vaste of vloeibare lippenstift zonder PFAS wel degelijk uitmaakt.

Foundation zit met 63% ook hoog in de lijst, wat logisch is: een goede foundation zonder PFAS moet dezelfde matterende, langhoudende eigenschappen bieden zonder daarvoor op PFAS te leunen, en dat blijkt in de praktijk best te kunnen.

PFAS blijft overigens niet beperkt tot decoratieve make-up: een gewone dagcrème of zonnebrand kan de stof net zo goed bevatten, verspreid over tientallen andere productcategorieën die variëren van verpakkingen tot regenkleding.

Wat PFAS met je lichaam doet

Het RIVM concludeert dat mensen in Nederland te veel PFAS binnenkrijgen, via voeding, drinkwater en producten zoals cosmetica samen. Het eerste orgaan dat PFAS aantast, is je immuunsysteem: je lichaam wordt vatbaarder voor infecties en vaccinaties kunnen minder goed aanslaan. Daarnaast zijn er aanwijzingen voor effecten op cholesterol, lever en schildklierwerking. Voor twee specifieke PFAS-stoffen, PFOA en PFOS, is bij langdurige blootstelling aan hoge concentraties een verhoogd risico op nier- en zaadbalkanker aangetoond.

Belangrijk om hierbij te vermelden: dit soort effecten treedt op bij chronische blootstelling aan relatief hoge concentraties, niet bij incidenteel gebruik van één product. Het RIVM benadrukt zelf dat de mate van risico afhangt van blootstellingsniveau en duur.

Waarom is dit bij make-up net iets zorgelijker dan bij bijvoorbeeld een regenjas? Omdat je het rechtstreeks op je huid aanbrengt, dicht bij je ogen en mond. Bij mascara kan PFAS via je traanbuis in je lichaam terechtkomen, en lippenstift of lipgloss slik je deels gewoon in. Precies de reden waarom onderzoekers dit als een van de directere blootstellingsroutes beschouwen, meer dan bijvoorbeeld textiel dat alleen je huid raakt.

Wat maakt PFAS extra hardnekkig? De stoffen breken nauwelijks af, niet in het milieu en niet in je lichaam. Voor sommige veelvoorkomende PFAS-stoffen duurt het jaren voordat de helft van de opgenomen hoeveelheid weer is afgebroken, al kun je dat afbraakproces van PFAS in je lichaam met de juiste aanpak wel degelijk versnellen. Gebruik je dagelijks opnieuw producten met PFAS, dan blijft de hoeveelheid in je lichaam dus eerder oplopen dan afnemen.

Is PFAS in cosmetica al verboden?

Hier gaat online veel door elkaar. Je leest overal dat PFAS in cosmetica “vanaf 2028” verboden zou zijn, ook op de website van de Nederlandse Cosmetica Vereniging zelf. Bij het natrekken bij ECHA en juridische vakbronnen blijkt dat beeld onvolledig.

Een aantal specifieke PFAS-stoffen is namelijk al verboden in EU-cosmetica: PFOS, PFOA, PFNA en een paar verwante stoffen mogen al niet meer gebruikt worden, omdat ze als kankerverwekkend of schadelijk voor de voortplanting zijn geclassificeerd. Daar komt binnenkort een nieuwe stof bij: PFHxA wordt vanaf 10 oktober 2026 verboden in cosmetica, via een aparte REACH-regeling. Frankrijk ging zelfs nog verder en verbood vanaf 1 januari 2026 in zijn geheel de verkoop van PFAS-houdende cosmetica op de eigen markt.

De veelgenoemde “2028”-datum gaat over iets anders: een brede, EU-brede restrictie op de hele PFAS-stofgroep, die niet alleen cosmetica maar ook talloze andere sectoren raakt. Dat wetsvoorstel is nog niet vastgesteld. Een besluit van de Europese Commissie wordt niet voor eind 2027 verwacht, en toepassing ervan waarschijnlijk niet voor 2029. De “2028”-claim is dus vooral de eigen inschatting van de cosmetica-industrie zelf, gebaseerd op hun eigen streven, niet een harde wetsdatum.

Concreet betekent dit: sommige PFAS zijn al verboden, één belangrijke stof volgt in oktober 2026, en een compleet verbod op de hele stofgroep laat nog jaren op zich wachten. Reden genoeg om nu al bewust te kiezen, in plaats van te wachten tot de wet je die keuze afdwingt.

Welke merken kun je vertrouwen

Merkbeleid rond PFAS verschilt enorm, en een mooie belofte is geen garantie. Dat is de belangrijkste les uit mijn onderzoek naar de grote spelers.

L’Oréal, moederbedrijf van onder andere Maybelline en NYX, heeft het meest concrete traject: sinds 2018 werkt het bedrijf gefaseerd aan het verwijderen van PFAS, met de eigen claim dat het portfolio eind 2024 voor meer dan 99% PFAS-vrij was. Toch vond de BBC begin 2023 nog PFAS bij het L’Oréal-merk Urban Decay, wat laat zien dat zo’n traject niet van de ene op de andere dag voltooid is.

Estée Lauder Companies, eigenaar van onder meer MAC en Clinique, laat een minder consistent beeld zien. In 2022 sloot het bedrijf een schikking waarin het beloofde geen PFOA meer te gebruiken. Toch troffen Canadese handhavers in 2023 nog PFAS aan in eyelinerproducten, wat uiteindelijk begin 2026 leidde tot een boete van 750.000 Canadese dollar wegens overtreding van de Canadese milieuwet. Een eerdere belofte is dus geen garantie voor de toekomst, zoals dit voorbeeld duidelijk laat zien.

Voor merken die het écht structureel goed geregeld hebben, kun je beter kijken naar certificering dan naar losse marketingclaims. Merken met een keurmerk als NATRUE, COSMOS of BDIH sluiten silicones, PEG-derivaten en synthetische polymeren categorisch uit, precies de stofgroepen waar PFAS in cosmetica zich vaak in verstopt.

Dat laatste voorbeeld, Inika, is leerzaam. Ondanks een streng eigen ingrediëntenbeleid en een certificering werd bij een onafhankelijke labtest toch een kleine hoeveelheid organisch fluor gevonden in hun mascara. Vermoedelijk gaat het om onbedoelde verontreiniging via grondstoffen zoals mineralen, niet om een bewust toegevoegd ingrediënt. Het laat zien dat zelfs de sterkste combinatie van keurmerk en eigen beleid geen waterdichte garantie is. Een certificering is een sterk signaal, geen absolute zekerheid.

Zo herken je PFAS op de ingrediëntenlijst

PFAS wordt zelden met die naam op een etiket vermeld. In plaats daarvan zoek je naar specifieke stofnamen. De belangrijkste vuistregel: bevat een ingrediënt de tekst “fluoro” ergens in de naam, dan is de kans groot dat je met een PFAS-stof te maken hebt. Denk aan namen als polytetrafluorethyleen (beter bekend als PTFE of Teflon), perfluorononyl dimethicone of perfluordecaline.

Lastiger zijn ingrediënten als dimethicone, trimethylsiloxysilicate of synthetic fluorphlogopite. Deze generieke namen kunnen zowel in een gefluoreerde als in een gewone, onschuldige vorm voorkomen. Het etiket zelf maakt dat onderscheid niet zichtbaar, dus een waterdichte garantie geeft dit niet. Wel zijn dit de meest waarschijnlijke verdachten als een product verder geen PFAS vermeldt maar wel adverteert met “waterproof” of “long-lasting”.

Een paar praktische tips die echt werken: gebruik een app zoals INCI Beauty om de ingrediëntenlijst van een product te scannen voordat je koopt. Kies bewust voor een gecertificeerd natuurcosmetica-merk als je het zoeken wilt overslaan. En bedenk bij elke “waterproof” of “24 uur houdbaar”-claim dat dit precies de eigenschap is waarvoor PFAS vaak wordt ingezet, dus daar mag je extra kritisch zijn.

Waar koop je PFAS-vrije make-up in Nederland

Voor gespecialiseerde natuurlijke cosmetica kun je in Nederland terecht bij webshops als De Groene Drogist, Viva Donna, Bio Amable en BigGreenSmile. Deze winkels hebben zich toegelegd op producten zonder schadelijke stoffen en werken doorgaans met de merken die hierboven al genoemd zijn.

Steeds vaker nemen ook reguliere drogisterijen natuurlijke merken op in hun assortiment. Check bij twijfel altijd zelf de ingrediëntenlijst, ook bij een winkel die zich profileert als “schoon” of “natuurlijk”. Een winkelconcept garandeert niet automatisch dat elk los product PFAS-vrij is.

Veelgestelde vragen

Werkt PFAS-vrije mascara net zo goed als waterproof mascara? PFAS-vrije mascara is meestal water-resistent, maar niet 100% waterproof. Voor dagelijks gebruik werkt dat prima, maar bij zwemmen of hele warme dagen kan het minder goed standhouden dan een PFAS-houdende variant.

Is PFAS-vrije make-up ook automatisch vrij van microplastics? Niet per se, maar er zit wel veel overlap tussen beide. Merken die bewust PFAS mijden, laten vaak ook microplastics zoals polyethyleen achterwege, simpelweg omdat ze breder op natuurlijke ingrediënten inzetten.

Welke merken zijn PFAS-vrij? Merken met een NATRUE-, COSMOS- of BDIH-certificering zoals Lavera, Dr. Hauschka en LOGONA/SANTÉ zijn structureel PFAS-arm. Ook grote merken als L’Oréal claimen een grotendeels PFAS-vrij portfolio, al is dat een eigen claim en geen onafhankelijk geverifieerd feit. Ga voor zekerheid altijd na of een merk dit ook per product kan onderbouwen.

Wat is het verschil tussen PFAS en BPA in cosmetica? PFAS en BPA worden vaak door elkaar gebruikt, maar zijn twee losstaande stofgroepen met een ander doel: PFAS zorgt voor water- en vetafstoting, terwijl BPA vooral bekend is als grondstof voor hard plastic en in cosmetica minder vaak voorkomt dan PFAS.

Hoe herken ik PFAS op de ingrediëntenlijst? Zoek naar ingrediëntnamen met “fluoro” erin, zoals polytetrafluorethyleen of perfluordecaline. Bij twijfel helpt een ingrediënten-app, en bij een expliciete “waterproof”-claim zonder PFAS-vermelding op het etiket is extra oplettendheid nooit overbodig.

Wanneer is PFAS in alle cosmetica in de EU verboden? Nog niet volledig. Een aantal specifieke stoffen is al verboden, PFHxA volgt per 10 oktober 2026, maar een compleet verbod op de hele PFAS-stofgroep in cosmetica wordt op zijn vroegst na 2027 verwacht, niet al in 2028 zoals vaak wordt beweerd.

Conclusie

PFAS zit nog altijd in een aanzienlijk deel van de reguliere make-up, met waterproof mascara en foundation als grootste boosdoeners. Een algeheel verbod laat nog jaren op zich wachten, dus wachten tot de wet dit voor je regelt is geen sterke strategie. Kies in plaats daarvan bewust: check de ingrediëntenlijst op “fluoro”, wees extra kritisch bij waterproof en long-lasting producten, en geef de voorkeur aan merken met een echte certificering boven een losse marketingclaim. Begin met het product dat je het vaakst gebruikt, vaak is dat je mascara, en werk van daaruit verder.

Bronnen

• RIVM (2026). PFAS, risico’s voor gezondheid en milieu. Geraadpleegd via rivm.nl
• ECHA (2026). Cosmetic Products Regulation, verboden stoffen en restrictievoorstel PFAS. Geraadpleegd via echa.europa.eu
• Whitehead, H.D. e.a. (2021). Fluorinated Compounds in North American Cosmetics. Environmental Science & Technology Letters, via Universiteit van Notre Dame. Geraadpleegd via pubs.acs.org
• U.S. Food and Drug Administration (2025). Report on the Use of PFAS in Cosmetic Products and Associated Risks, inclusief geciteerde KEMI-marktcijfers (Zweedse Chemicaliën Agentschap, 2021). Geraadpleegd via fda.gov
• Couteau, C. e.a. (2024). Per- and polyfluoroalkyls used as cosmetic ingredients. Food and Chemical Toxicology. Geraadpleegd via sciencedirect.com
• Nederlandse Cosmetica Vereniging (2026). PFAS in cosmetica. Geraadpleegd via ncv-cosmetica.nl