PFAS zit in vrijwel álles wat je eet en drinkt! Van je ochtendkoffie tot je avondmaaltijd – die “forever chemicals” zijn overal. Maar: sommige producten zijn échte PFAS-bommen, terwijl andere relatief veilig zijn.
Jij hebt er waarschijnlijk nog nooit bij stilgestaan, maar per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) – ook wel “forever chemicals” genoemd – zitten in bijna elk hapje dat je neemt. Deze chemische stoffen zijn zo persistent dat ze vrijwel nooit afbreken in je lichaam óf in de natuur. Ze worden in verband gebracht met kanker, verhoogd cholesterol, voortplantingsdefecten en problemen met je immuunsysteem. Eng? Absoluut! Maar er is ook hoopgevend nieuws aan het einde van dit verhaal.
Vis: de absolute PFAS-kampioen (helaas!)
Het RIVM onderzocht in 2023 54 verschillende voedingsmiddelen en kwam tot schokkende ontdekkingen. Kabeljauw staat met afstand bovenaan de PFAS-ranglijst met maar liefst 2737 pgPEQ per gram! Dat is meer dan tien keer zoveel als een portie rundvlees. Zalm uit blik scoort ook dramatisch hoog met 745 pgPEQ per gram, gevolgd door vissticks met 1251 pgPEQ per gram.
Waarom juist vis zo slecht scoort? Deze “forever chemicals” komen via neerslag en fabrieksafval uiteindelijk in oppervlaktewater en de zee terecht, waar ze langzaam naar de bodem zinken. Vissen nemen PFAS op via het water en hun voedsel, waarna deze stoffen zich ophopen in hun lichaam. Het perverse is dat PFAS zich niet ophoopt in vet (zoals andere giftige stoffen), maar in het bloed – dus zowel vette als magere vis kunnen flink vervuild zijn.
Hoopgevend detail: Kweekvis lijkt minder PFAS te bevatten dan wildgevangen vis, al is dit nog niet met zekerheid vastgesteld. En ondanks de PFAS-vervuiling blijft het Voedingscentrum adviseren om één keer per week vis te eten, omdat vis ook veel waardevolle voedingsstoffen bevat die goed zijn voor je hart en bloedvaten.
De rest van je boodschappenlijst
Na vis wordt het gelukkig een stuk rooskleuriger! Een portie eieren bevat “slechts” 241 pgPEQ per gram, rundvlees 189, kip 155, melk 72 en koffie 48. Aardappelen scoren met 18 pgPEQ per gram vrij laag. Het RIVM vond zelfs helemaal geen PFAS in suiker, suikermais, margarine en olijfolie – dat zijn dus je “schone” voedingsmiddelen!
Top 10 PFAS-concentraties in voedingsmiddelen
| Rang | Voedingsmiddel | PFAS-concentratie (pgPEQ/gram) |
|---|---|---|
| 1 | Kabeljauw | 2.737 |
| 2 | Vissticks | 1.251 |
| 3 | Zalm (blik) | 745 |
| 4 | Eieren | 241 |
| 5 | Rundvlees | 189 |
| 6 | Kip | 155 |
| 7 | Melk | 72 |
| 8 | Koffie | 48 |
| 9 | Aardappelen | 18 |
| 10 | Suiker/margarine/olijfolie | 0* |
*Geen PFAS aangetroffen in onderzoek
Bron: RIVM-onderzoek naar PFAS in 54 voedingsmiddelen, geciteerd in NTvL (2023)
Thee, graanproducten, groenten en fruit bevatten ook PFAS, maar in veel lagere concentraties dan vis. Dit betekent niet dat je deze producten moet mijden – integendeel! Deze voedingsmiddelen leveren essentiële voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft.
Het grote probleem: het zit overal!
Spoiler: Meer dan 70% van alle PFAS die je binnenkrijgt, komt uit voedsel. De rest krijg je binnen via drinkwater (vooral als dit gemaakt wordt van oppervlaktewater), huishoudproducten en de lucht. PFAS zijn immers overal gebruikt: in antiaanbakpannen, voedselverpakkingen, waterdichte kleding, cosmetica en zelfs blusschuim.
Fabrieken zoals Chemours in Dordrecht en 3M in België hebben jarenlang PFAS uitgestoten in lucht en water. Gelukkig is de regelgeving de afgelopen jaren veel strenger geworden, maar de schade van het verleden werkt nog altijd door.
Lokale hotspots waar je extra moet opletten
In bepaalde regio’s is de PFAS-vervuiling extreem hoog. Als je woont binnen één kilometer van DuPont/Chemours in Dordrecht, raadt het RIVM af om groenten of fruit uit je moestuin te eten. De bodem daar is zo vervuild dat alles wat erin groeit veel te veel PFAS bevat.
Let op hobbykippen! Eieren van je eigen kippen in Zuid-Holland Zuid kunnen dramatisch hoge PFAS-gehaltes bevatten. Zowel het RIVM als de GGD adviseren om uit voorzorg geen eieren meer te eten van hobbykippen in gemeenten zoals Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en omgeving. Eieren uit de supermarkt zijn wel veilig – die worden gecontroleerd en voldoen aan Europese normen.
Ook zelfgevangen zoetwatervis uit Nederlandse wateren kun je beter vermijden. Paling, baars en forel uit onze meren en rivieren kunnen zo veel PFAS bevatten dat je er ziek van kunt worden als je ze regelmatig eet.
Wat kun jij daar nou aan doen?
Het eerlijke antwoord: Je kunt PFAS in voedsel en drinkwater nauwelijks vermijden. Deze stoffen zitten nou eenmaal overal in het milieu. Maar gelukkig hoef je niet in paniek te raken! Het belangrijkste advies van experts is verrassend simpel: eet gevarieerd.
Door te wisselen tussen verschillende soorten voedingsmiddelen voorkom je dat je vaak producten eet met hoge PFAS-concentraties. Wissel verschillende vissoorten af, koop eieren uit de winkel in plaats van van hobbykippen, en eet veel groenten en fruit (behalve als je in de buurt van Chemours woont).
Drink gerust kraanwater! Het meeste Nederlandse drinkwater wordt gemaakt van schoon grondwater. Ook al bevat kraanwater uit oppervlaktewater iets meer PFAS, de concentraties zijn nog steeds laag. Overstappen op duur flessenwater is niet nodig en veel slechter voor het milieu.
Het hoopgevende einde
De goede nieuws? Nederland werkt samen met Denemarken, Duitsland, Noorwegen en Zweden aan een Europees verbod op alle PFAS in producten. Dit voorstel ligt nu bij het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen en kan een gamebreaker worden in de strijd tegen deze “forever chemicals”.
Ook de regels worden steeds strenger. Sinds 2023 gelden er maximumlimieten voor PFAS in vis, vlees en andere producten. De NVWA houdt hier actief toezicht op via steekproeven.
Het RIVM voert tot eind 2025 een groot onderzoeksprogramma uit om precies te achterhalen welke bronnen het meest bijdragen aan PFAS-blootstelling. Met die kennis kunnen gerichte maatregelen worden genomen om de vervuiling terug te dringen.
Bottom line: PFAS is een serieus probleem, maar door gevarieerd te eten en de adviezen op te volgen, kun je de risico’s beperken. En met de strengere regels die eraan komen, gaat de vervuiling hopelijk de goede kant op!
Bronnen:
- RIVM: “PFAS-onderzoeksprogramma: Inventarisatie beschikbare informatie” (2024)
- RIVM: “Vragen en antwoorden over te veel blootstelling aan PFAS” (2024)
- AVROTROS Radar: “Via deze voedingsmiddelen krijg je de meeste PFAS binnen” (2023)
- NTvL: “RIVM rapport: Forever chemicals PFAS zitten in vrijwel alles” (2023)
- Voedingscentrum: “PFAS” (2024)
- NVWA: “PFAS in levensmiddelen” (2024)
- Consumentenbond: “PFAS in vis” (2025)