Zit er PFAS in flessenwater? Alle cijfers op een rij

Je staat in de supermarkt met een pak flessenwater in je handen. Kraanwater is gratis, maar je leest overal over PFAS in drinkwater, dus kies je toch voor het flesje met “natuurlijk bronwater” op het etiket. Logisch, maar niet helemaal terecht: flessenwater is niet automatisch PFAS-vrij. Een Belgisch onderzoek naar dertig merken vond de bekende stoffen PFOA en PFOS maar bij één merk, in een piepkleine hoeveelheid. Het echte probleem schuilt in een kleinere, minder bekende PFAS-stof die wél vaak opduikt.

In het kort

• Klassieke PFAS zoals PFOA en PFOS komen zelden voor in flessenwater; in een Belgisch onderzoek naar dertig merken werd het maar bij één merk aangetroffen, in een minieme hoeveelheid.
• TFA, de kleinste en meest mobiele PFAS-stof, wordt wel vaak gevonden in bron- en mineraalwater, met concentraties tot 3.200 nanogram per liter in Europees onderzoek.
• TFA zit gemiddeld genomen vaker en hoger in kraanwater dan in flessenwater, doordat kraanwater deels uit rivierwater komt waar meer landbouw en industrie op afwatert.
• Het RIVM hanteert een indicatieve richtwaarde van 2.200 nanogram TFA per liter drinkwater, een voorzorgswaarde en geen bewezen veiligheidsgrens.
• Er bestaat nog geen wettelijke, aparte norm voor TFA in Europees drinkwater, waardoor de stof nu tussen de mazen van de reguliere PFAS-regelgeving door glipt.

Waarom TFA wel vaak in flessenwater zit, en PFOA of PFOS bijna nooit

De verwarring rond PFAS in flessenwater ontstaat doordat mensen aan de bekende boosdoeners denken: PFOA en PFOS, de stoffen uit pannen en blusschuim. Die grote, zwaardere PFAS-moleculen zijn juist relatief zeldzaam in bronwater, omdat ze zich makkelijker binden aan bodemdeeltjes en minder diep doordringen in grondwaterlagen. Een Belgisch onderzoek van consumentenorganisatie Testaankoop naar dertig flessen bron- en mineraalwater vond deze klassieke PFAS dan ook maar in één merk, en dan nog in een verwaarloosbare hoeveelheid.

Het probleem zit bij TFA, kort voor trifluorazijnzuur. Dit is de allerkleinste PFAS-stof, met slechts twee koolstofatomen tegenover de acht van PFOA. Die kleine omvang maakt TFA extreem goed oplosbaar in water en enorm mobiel, waardoor het moeiteloos door de bodem zakt tot in diepe grondwaterlagen waar bronwater en mineraalwater vandaan komen. TFA ontstaat grotendeels als afbraakproduct van bepaalde landbouwpesticiden en van gefluoreerde koelmiddelen, en is dus zelf geen stof die opzettelijk aan flessenwater wordt toegevoegd. Dat de stof wijdverspreid is in Europees bron- en mineraalwater staat vast op basis van onafhankelijk laboratoriumonderzoek; hoe schadelijk chronische blootstelling aan lage concentraties op de lange termijn precies is, is wetenschappelijk nog niet volledig uitgekristalliseerd.

Flessenwater tegenover kraanwater: de cijfers naast elkaar

Wil je weten of overstappen op flessenwater je blootstelling aan PFAS verlaagt? Het antwoord is genuanceerder dan je zou denken. Onderzoek van Pesticide Action Network Europe naar Europese watermonsters laat zien dat TFA gemiddeld juist hoger uitvalt in kraanwater dan in bron- en mineraalwater, al overlappen de bereiken elkaar flink.

“We weten nog niet veel over PFAS in flessenwater.” — Theo Traas, projectleider drinkwater, RIVM, 2021

Het verschil komt vooral doordat een flink deel van het Nederlandse en Belgische kraanwater uit rivierwater wordt gezuiverd, en rivieren stromen door landbouwgebied waar TFA-vormende pesticiden worden gebruikt. Bron- en mineraalwater komt vaker uit diepere, beter afgeschermde grondwaterlagen, al garandeert dat geen TFA-vrij water: in het Belgische onderzoek van Testaankoop bevatte 18 van de 20 kraanwaterstalen en 18 van de 30 flessenwaterstalen aantoonbaar TFA. Dat flessenwater voor TFA gemiddeld iets beter scoort, betekent overigens niet dat het in bredere zin “veiliger” is: de fles zelf brengt eigen nadelen mee, zoals plastic verpakkingsafval en een hogere prijs per liter.

Wat de indicatieve norm voor TFA betekent voor flessenwater

Voor gewone PFAS zoals PFOA en PFOS geldt in de EU een wettelijke norm van 100 nanogram per liter drinkwater, en het RIVM adviseert zelfs een strengere richtwaarde van 4,4 nanogram PFOA-equivalenten per liter. Voor TFA bestaat zo’n wettelijke drinkwaternorm nog niet: de stof valt momenteel niet onder de officiële PFAS-definitie in de Europese drinkwaterrichtlijn.

Het RIVM heeft in 2023 wel een indicatieve richtwaarde afgeleid van 2.200 nanogram TFA per liter, bedoeld als voorzorgswaarde voor het geval er verder geen andere PFAS in het water zitten. Volgens PAN Europe blijft de gemiddelde TFA-belasting in Europees drinkwater, inclusief flessenwater, doorgaans onder deze grens, al zijn er individuele stalen gemeten die er dicht tegenaan of overheen zitten. Vlaanderen hanteert overigens een eigen, veel ruimere voorzorgswaarde van 15,6 microgram per liter, gebaseerd op een andere risicobeoordelingsmethode dan het RIVM gebruikt: een verschil dat vooral laat zien hoeveel onzekerheid er nog is over waar precies de veilige grens ligt, en waarom het exacte gezondheidsrisico bij langdurige blootstelling aan concentraties net onder deze voorzorgswaarden nog onvoldoende is onderzocht.

Bronwater, mineraalwater of kraanwater in een flesje: maakt het type verschil

Niet elk flesje water is hetzelfde. “Bronwater” en “natuurlijk mineraalwater” komen uit een specifieke, beschermde grondwaterbron en mogen wettelijk nauwelijks behandeld worden, terwijl gewoon “flessenwater” vaak simpelweg gezuiverd kraanwater is dat in een fles is afgevuld. Voor TFA maakt dit onderscheid weinig uit, omdat de stof zowel via oppervlaktewater als via diep grondwater het watersysteem binnenkomt.

Voor de klassieke, grotere PFAS-stoffen zoals PFOA ligt dat anders, al is dit patroon eerder aannemelijk dan onomstotelijk bewezen: die stoffen zijn eerder terug te vinden in oppervlaktewater dat is beïnvloed door industriële lozingen, zoals rond de Chemours-fabriek in Dordrecht, dan in diep grondwater waar de meeste bronwatermerken uit putten. Dat verklaart mede waarom Testaankoop klassieke PFAS bij slechts één van de dertig geteste flessenwatermerken vond.

Wie liever helemaal geen flesjes koopt, kan ook zelf water meenemen. Bij het kiezen van de beste drinkfles zonder PFAS voorkom je in elk geval dat de fles zelf een extra bron van blootstelling wordt, los van wat er al in het water zit.

Wat je zelf kunt doen om je blootstelling te verlagen

Volledig PFAS-vrij drinkwater bestaat op dit moment vrijwel nergens in Europa, of je nu voor de kraan of voor een fles kiest. Het RIVM benadrukt bovendien dat drinkwater, of dat nu uit de kraan of uit een fles komt, meestal niet de grootste bron is als je kijkt naar alle plekken waar PFAS in kan zitten. Via voeding krijg je gemiddeld drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater, dus een productwissel bij je water alleen heeft een beperkt effect op je totale blootstelling.

Toch zijn er een paar dingen die wel verschil maken. Een goed filtersysteem thuis kan bepaalde PFAS uit kraanwater verminderen, mits je het juiste filtertype gebruikt en op tijd vervangt: lees daarvoor de uitleg over waterfilters en PFAS in kraanwater. Koken helpt niet, want verhitten verwijdert geen PFAS uit water. Variatie in je waterbronnen, af en toe kraanwater en af en toe een ander merk flessenwater, voorkomt dat je langdurig veel van dezelfde stof uit één specifieke bron binnenkrijgt.

Veelgestelde vragen

Is flessenwater veiliger dan kraanwater als het om PFAS gaat? Niet per definitie. Voor TFA scoort flessenwater gemiddeld zelfs iets beter dan kraanwater, maar voor de klassieke PFAS is het verschil klein en hangt het vooral af van het specifieke merk en de waterbron. Het RIVM ziet momenteel geen reden om Nederlands kraanwater structureel te vervangen door flessenwater vanwege PFAS.

Zit er PFAS in alle merken flessenwater? Nee. In het Belgische onderzoek van Testaankoop werd bij 12 van de 30 flessenwatermerken helemaal geen TFA gedetecteerd, en klassieke PFAS zoals PFOA werd maar bij één merk aangetroffen. Er is dus spreiding tussen merken en waterbronnen.

Waarom is TFA geen “echte” PFAS volgens de wet? Chemisch gezien behoort TFA wel tot de PFAS-familie, net zoals PFOA, PFOS, PTFE en GenX dat doen. In de huidige Europese drinkwaterregelgeving valt de stof echter nog niet onder de officiële PFAS-normen, waardoor er geen wettelijke maximumwaarde voor geldt. Dit ligt onder druk van zowel toezichthouders als de industrie ter discussie.

Kun je TFA uit water filteren? Dat is lastiger dan bij grotere PFAS. Doordat TFA zo klein en goed oplosbaar is, werken standaardfilters die wél PFOA of PFOS tegenhouden vaak niet goed genoeg voor TFA. Zeer fijne membraanfiltratie kan een deel verwijderen, maar dat is voor de meeste huishoudens niet praktisch of betaalbaar.

Moet ik me zorgen maken als ik veel flessenwater drink? Op basis van de huidige richtwaarden is er geen acuut gezondheidsrisico bekend bij normaal drinkgedrag. Wel is de wetenschappelijke kennis over de langetermijneffecten van lage TFA-concentraties nog beperkt, en daarom hanteert het RIVM uit voorzorg een indicatieve grenswaarde in plaats van een definitief geruststellend oordeel.

Conclusie

De angst voor PFAS in flessenwater richt zich vaak op de verkeerde stof. Klassieke PFAS zoals PFOA en PFOS komen zelden in relevante hoeveelheden voor in bron- en mineraalwater, terwijl TFA, de kleinste en meest mobiele PFAS-variant, juist breed aanwezig is in zowel kraanwater als flessenwater. Overstappen van kraan naar fles lost het TFA-probleem niet op, en verlaagt je totale PFAS-blootstelling maar beperkt, zeker vergeleken met de bijdrage van voeding. Wat wel helpt: bewust blijven variëren tussen bronnen en, als je daar behoefte aan hebt, kraanwater filteren met een geschikt systeem.

Bronnen

RIVM. PFAS in drinkwater. Geraadpleegd via rivm.nl RIVM. Vragen en antwoorden over te veel blootstelling aan PFAS. Geraadpleegd via rivm.nl RIVM (2023). Advies indicatieve drinkwaterrichtwaarde trifluorazijnzuur (TFA). Geraadpleegd via rivm.nl Pesticide Action Network Europe (2024). TFA: The Forever Chemical in the Water We Drink. Geraadpleegd via pan-europe.info Testaankoop (2025). Onderzoek naar pesticiden en PFAS in Belgisch kraantjes- en flessenwater. Geraadpleegd via testaankoop.be Apache (2025). Onderzoek naar TFA in Belgisch bron- en mineraalwater. Geraadpleegd via apache.be