Je schenkt jezelf een glas wijn in na een lange werkdag. Maar wat als ik je vertel dat er ‘forever chemicals’ in dat glas zitten? PFAS zijn aangetroffen in Europese wijnen. Moet je je nu zorgen maken?
De harde cijfers uit recent onderzoek
In april 2024 analyseerde het Pesticide Action Network Europe 49 wijnen uit tien Europese landen. Het resultaat: alle wijnen na 2010 bevatten trifluorazijnzuur (TFA), een PFAS die duizenden jaren nodig heeft om af te breken.
In wijnen vóór 1988 zat geen TFA. Tussen 1988 en 2010 steeg de concentratie tot 21 microgram per liter. Maar na 2010 explodeerde het aantal: een mediaan van 110 microgram per liter, met uitschieters tot 320! Dat is honderd keer hoger dan in oppervlakte- en drinkwater. Een EU-studie uit 2017 toonde nog 50 microgram per liter – in acht jaar tijd dus meer dan verdubbeld.
Waar komt die PFAS in wijn vandaan?
In 94% van conventionele wijnen zaten tot acht pesticiden, waaronder PFAS-fungiciden zoals fluopyram en fluopicolide. Wijnen met hoge TFA (176 µg/l) bevatten twee keer zoveel pesticiden als wijnen met lage TFA (58 µg/l). Dit wijst op een duidelijk verband tussen het gebruik van PFAS-houdende pesticiden en TFA-vervuiling.
Volgens het Duitse milieuagentschap komt 76% van TFA in grondwater van PFAS-pesticiden uit de landbouw, 17% van gefluoreerde koelgassen via regen, en 6% van rioolzuivering en mest. Milieuchemicus Helmut Burtscher-Schaden (GLOBAL 2000) noemt dit alarmerend: de hoge concentraties wijzen op massale bioaccumulatie in planten. “We krijgen waarschijnlijk veel meer TFA binnen via voedsel dan gedacht.”
Is die wijn nou gevaarlijk of niet?
Het RIVM stelt dat de drinkwaterrichtwaarde voor TFA 2,2 microgram per liter is. Wijnwaarden liggen daar boven, maar volgens Perswijn zou je tweehonderd glazen per dag moeten drinken om de dagelijkse limiet te halen. Voor de gemiddelde wijndrinker is er dus weinig reden tot paniek.
Maar het gaat wel om de optelsom! Nederlanders krijgen via voedsel en drinkwater samen meer PFAS binnen dan de gezondheidskundige grenswaarde. Via voedsel zelfs drie keer zoveel als via water. PFAS zit in vis, eieren, vlees, zuivel, groenten, fruit, koffie, thee – overal.
Wat doet PFAS met je lichaam?
Het RIVM verwacht effecten op het immuunsysteem als eerste: je wordt gevoeliger voor infecties. Daarnaast zijn er risico’s voor voortplanting, cholesterol, lever, en een verhoogd risico op nier- en testiskanker.
Belangrijk om te weten over TFA: een REACH-studie uit 2021 toonde ernstige misvormingen bij konijnenfoetussen. TFA staat sindsdien onder verdenking van risico’s voor menselijke voortplanting. PFAS hopen zich op in je lichaam en breken nauwelijks af. Bijna alle Nederlanders hebben meer PFAS in het bloed dan gezond is, al hangt of je ziek wordt ook af van erfelijkheid en leefstijl.
Biologische wijn: een beter alternatief?
Goed nieuws: biologische wijnen bevatten lagere TFA-concentraties. Vier van vijf biologische wijnen waren vrij van detecteerbare pesticiden, maar bevatten wel TFA. De vervuiling is dus wijdverspreid, maar bij biologische wijnen ligt de concentratie wel aanzienlijk lager.
Professor Michael Müller (Universiteit Freiburg) vond TFA-niveaus tussen 20 en 300+ µg/l in wijnen na 2020. De laagste waarden waren te vinden in biologische wijnen van land dat decennia chemievrij is. Dit bewijst dat PFAS-pesticiden de hoofdoorzaak zijn.
Zoek naar het EU-biologisch logo, het EKO-keurmerk, of het AB-keurmerk voor Franse wijnen. Biodynamische wijnen met certificeringen zoals Demeter of Biodyvin gaan vaak nog een stap verder. Nederlandse wijnen zijn weliswaar niet onderzocht, maar steeds meer Nederlandse wijnboeren kiezen voor biologische teelt.
De grotere context
PFAS zit overal: pannen, regenkleding, verpakkingen, cosmetica, blusschuim. Via deze producten komen ze in het milieu en de voedselketen. Kraanwater in Nederland bevat relatief weinig PFAS vergeleken met andere landen, met de hoogste concentraties in West-Nederland waar rivierwater voor drinkwater wordt gebruikt.
Er komt beweging in de zaak: Nederland pleit samen met Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen voor een Europees PFAS-verbod na 2026. Medio mei 2025 stemmen EU-lidstaten over een verbod op het PFAS-pesticide flutolanil. Leidende wetenschappers beschouwen TFA-vervuiling als bedreiging voor planetaire grenzen – een mogelijk kantelpunt voor onomkeerbare ecosysteemschade.
Wat kun jij doen?
PFAS volledig vermijden is onmogelijk, maar je kunt slim kiezen:
Blijf gevarieerd eten en drinken. Dit is het belangrijkste advies van RIVM en Voedingscentrum. Wissel af zodat je niet vaak dezelfde PFAS-rijke producten eet.
Kies biologische wijn. Deze wijnen bevatten lagere TFA-concentraties en minder pesticiden.
Let op producten. Bekijk op Waar Zit Wat In of producten PFAS bevatten. Bewuste keuzes verminderen vraag en productie. PFAS uit je lichaam krijgen? Ze breken langzaam af, maar je blootstelling verminderen helpt op termijn.
Hoop aan de horizon
Drinkwaterbedrijven investeren in zuiveringstechnieken zoals poederkool, actieve kool en membraanfiltratie. Ook zien we dat steeds meer wijnboeren overstappen op biologische productie. Staatssecretaris Jansen riep in 2024 bedrijven die PFAS uitstoten op tot maatregelen en legde minimalisatieplichten op.
De balans
Ja, er zit PFAS in Europese wijn na 2010. Is dat zorgwekkend? Voor het milieu en de wijnindustrie absoluut. Voor jou als individu hoef je niet in paniek te raken, maar wel bewust te zijn van de situatie. Je drinkt immers geen liters wijn per dag. Het echte probleem is de optelsom uit alle bronnen: voedsel, water, producten en lucht.
Kies vaker voor biologische wijn, eet gevarieerd, en let op PFAS in producten. Blijf vooral genieten van je glas wijn, maar doe dit met bewustzijn. We moeten allemaal – consumenten, producenten en politici – onze verantwoordelijkheid nemen om de PFAS-vervuiling terug te dringen. Je glas wijn symboliseert een groter probleem én de noodzaak voor duurzamere keuzes.
Bronnen
- Pesticide Action Network Europe (2024). “Message from the Bottle – The Rapid Rise of TFA Contamination Across the EU”. Rapport gepubliceerd 23 april 2024. Via: pan-europe.info/message-in-a-bottle
- RIVM (2023). “Advies Indicatieve drinkwaterrichtwaarde voor stof trifluorazijnzuur (TFA)”. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Via: rivm.nl
- RIVM (2024-2025). “PFAS in Drinkwater” en “Nieuw onderzoek bevestigt: mensen in Nederland krijgen te veel PFAS binnen”. Via: rivm.nl/pfas
- GLOBAL 2000 (2024). Dr. Helmut Burtscher-Schaden, milieuchemicus en initiator van de studie. Geciteerd in PAN Europe rapport.
- Universiteit van Freiburg (2024). Professor Michael Müller, farmaceutische en medicinale chemie. Geciteerd in PAN Europe rapport.
- Perswijn (2025). Ronald de Groot. Berekening dagelijkse limiet TFA. April 2025.
- EU Reference Laboratory CVUA Stuttgart (2017). Officiële EU-studie naar TFA in voedsel, uitgevoerd voor de Europese Commissie. Geciteerd in PAN Europe rapport 2024.
- Voedingscentrum. Advies gevarieerd eten. Via: voedingscentrum.nl
- Ministerie van Milieu (2024). Staatssecretaris Jansen: minimalisatieplichten PFAS-uitstoot.