PFAS in luiers: wat de onderzoeken zeggen en wat je kunt doen

Je doet je baby een schone luier om en denkt: klaar. Maar wat als die luier zelf onderdeel is van het probleem? Dat is precies de vraag die onderzoekers de afgelopen jaren steeds serieuzer nemen. Want ja, er zijn aanwijzingen dat babyluiers PFAS kunnen bevatten. De forever chemicals die al overal opduiken, van koekenpannen tot regenkleding, blijken ook in de luierindustrie een rol te spelen.

En dat raakt je baby op een plek waar je dat het minst wil: 24 uur per dag, jarenlang, direct op de huid.

Wat zijn PFAS en waarom zijn ze gevaarlijk?

PFAS is de verzamelnaam voor per- en polyfluoralkylstoffen, een groep van duizenden synthetische chemicaliën die al sinds de jaren vijftig worden geproduceerd. Ze danken hun populariteit aan één eigenschap: ze stoten water, vet en vuil af als geen ander. Vandaar dat je ze vindt in regenjassen, anti-aanbakpannen, pizzadozen, cosmetica, brandblussers en dus ook in bepaalde luiers.

Maar diezelfde chemische stabiliteit die PFAS zo nuttig maakt, is precies wat ze gevaarlijk maakt. Ze breken niet af. Niet in het milieu, en niet in het menselijk lichaam. Vandaar de bijnaam “forever chemicals.” Ze hopen zich op in bloed, lever en moedermelk, en worden in verband gebracht met een breed scala aan gezondheidseffecten: een verzwakt immuunsysteem, een verstoorde hormoonfunctie, een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker, een lager geboortegewicht en een verminderde reactie op vaccins bij kinderen.

In Nederland staan alle PFAS inmiddels op de lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen van de Rijksoverheid. Het RIVM onderzocht in 2016 en 2017 de bloedmonsters van 1.500 Nederlanders en vond in vrijwel alle monsters minstens zeven verschillende soorten PFAS. In 2026 worden nieuwe resultaten verwacht, ditmaal ook inclusief onderzoek naar PFAS in moedermelk.

PFAS in luiers: wat zegt het onderzoek?

Het was de Amerikaanse organisatie Mamavation die in 2023, in samenwerking met Environmental Health News en een EPA-gecertificeerd laboratorium, voor het eerst grootschalig luiers testte op PFAS. Ze onderzochten 65 producten van 40 merken, zowel wegwerpluiers van grote merken als zogenaamde ecologische alternatieven en wasbare luiers. De bevinding: bij 23 procent van de geteste producten werden aanwijzingen voor PFAS gevonden, met concentraties organisch fluor die opliepen tot 323 delen per miljoen.

Organisch fluor is een directe indicator voor de aanwezigheid van PFAS. De onderzoekers vermoeden dat de luierindustrie PFAS gebruikt vanwege de waterafstotende eigenschappen van deze stoffen, vergelijkbaar met hoe ze worden toegepast in outdoor-kleding en verpakkingen.

Een jaar later, in 2024, publiceerde het wetenschappelijk tijdschrift Science of The Total Environment een peer-reviewed studie onder de titel “Infants exposure to chemicals in diapers: A review and perspective.” De onderzoekers analyseerden meerdere categorieën persoonlijke verzorgingsproducten en vonden dat wegwerpluiers van papier de hoogste PFAS-concentraties bevatten van alle onderzochte producten, met waarden tot 0,0646 milligram per kilogram. De geschatte dagelijkse blootstelling van zuigelingen via luiers kan oplopen tot 2,1 nanogram per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat is hoger dan de gemiddelde blootstelling via huisstof.

Dit is geen marginale hoeveelheid. Zeker niet als je bedenkt dat een baby gemiddeld 5.000 tot 6.500 luiers gebruikt in de eerste drie jaar van zijn leven, en dat die luier dag en nacht in direct contact staat met de huid in de liesplo en de geslachtsdelen.

“PFAS zijn niet het type chemische stof dat we kunnen negeren bij kleine zuigelingen.” — Linda Birnbaum, voormalig directeur National Institute of Environmental Health Sciences (VS)

Waarom zijn baby’s extra kwetsbaar voor PFAS?

Baby’s zijn om meerdere redenen gevoeliger voor PFAS dan volwassenen. Hun huid is dunner en doorlaatbaarder, wat betekent dat stoffen sneller worden opgenomen. Hun immuunsysteem, hormoonstelsel en organen zijn nog in ontwikkeling, waardoor verstoring grotere gevolgen kan hebben. En ze kunnen zich niet aan blootstelling onttrekken: ze dragen luiers dag en nacht, zonder onderbreking.

Daar komt bij dat PFAS zich kunnen ophopen. Een eenmalige blootstelling is anders dan jarenlange dagelijkse blootstelling aan kleine hoeveelheden via huid en mogelijkerwijs ook via inademing van vezels. Cumulatieve blootstelling is precies waarvoor PFAS-onderzoekers waarschuwen.

Geldt dit ook voor ecologische en wasbare luiers?

Dat is het ongemakkelijke deel. In het Mamavation-onderzoek werden PFAS niet alleen gevonden in conventionele wegwerpluiers, maar ook in een deel van de onderzochte ecologische merken en wasbare luiers. PFAS kunnen terechtkomen in producten via grondstoffen, productieprocessen of zelfs via de waterafstotende buitenlaag van wasbare luiers (het PUL-materiaal).

Dat betekent niet dat alle ecologische of wasbare luiers verdacht zijn. Het merendeel, 77 procent van de geteste producten, gaf geen aanwijzingen voor PFAS. Maar het label “natuurlijk” of “ecologisch” is geen automatische garantie.

Merken die in het onderzoek volledig schoon kwamen, zijn onder meer Eco Boom Bamboo Diapers en Seventh Generation Diapers for Sensitive Skin. Voor de Europese markt is er op dit moment nog geen vergelijkbaar grootschalig onafhankelijk onderzoek beschikbaar.

Luiers bevatten ook andere chemische stoffen

PFAS zijn niet de enige zorg. In 2019 publiceerde het Franse nationaal agentschap voor voedsel, milieu en arbeidsgezondheid ANSES een rapport van 244 pagina’s over 23 merken wegwerpluiers. In alle onderzochte luiers werden schadelijke stoffen aangetroffen, waaronder dioxines (hormoonontregelaars), PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen, kankerverwekkend), formaldehyde (bewezen kankerverwekkend) en residuen van glyfosaat. Sommige van die stoffen zijn al meer dan 15 jaar verboden in de EU.

Een vervolgonderzoek van de Franse toezichthouder DGCCRF in 2020 onder 32 merken liet zien dat bij 28 van de 32 merken nog altijd schadelijke stoffen aanwezig waren. De luierindustrie heeft wel stappen gezet na publieke druk, maar volledige transparantie over de chemische samenstelling ontbreekt bij de meeste merken nog altijd.

Luiers bestaan bovendien grotendeels uit plastic. De binnenlaag die direct tegen de babyhuid ligt, is van polypropyleen of polyethyleen. De waterdichte buitenlaag is ook van polyethyleen, afgeleid van aardolie. De absorberende kern bevat superabsorberende polymeren. Bij normale slijtage en gebruik kunnen vezels en deeltjes van die synthetische materialen vrijkomen. Of dat daadwerkelijk leidt tot significante blootstelling aan microplastics via luiers is nog niet uitgebreid onderzocht, maar de aanwezigheid van kunststof direct op de huid van een zuigeling is een feit. Meer over de bredere risico’s van plastic voor baby’s lees je op Vrij van Plastic.

Welke luiers in Nederlandse winkels zijn veilig?

Voordat je naar het alternatief springt, is het goed te weten welke wegwerpluiers in Nederland verkrijgbaar zijn die zich onderscheiden op het gebied van schadelijke stoffen. Vier merken springen eruit.

Bambo Nature (Deens) is de enige wegwerpluier met het strenge Nordic Swan Ecolabel. Het merk publiceert toxicologische analyses openbaar en garandeert de afwezigheid van parfum, parabenen, formaldehyde, ftalaten, PVC en optische witmakers. Verkrijgbaar via bambonature.nl en Bol.com, in maatjes 1 tot en met 6.

Muumi Baby (Fins) heeft eveneens het Nordic Swan Ecolabel en is ontwikkeld in samenwerking met de Finse Allergy and Asthma Federation. De luiers bevatten geen parfum, lotion, latex, formaldehyde of ftalaten en zijn dermatologisch getest voor de meest gevoelige huid. Verkrijgbaar via online speciaalzaken.

JOONE (Frans) werd door het Franse consumentenblad Que Choisir uitgeroepen tot de nummer 1 luier en scoorde als een van de weinige merken onberispelijk in het DGCCRF-onderzoek van 2020. Het merk garandeert de afwezigheid van ftalaten, chloor, latex, glyfosaat, parabenen, geurstoffen en hormoonontregelaars. Verkrijgbaar via een maandabonnement op joone.nl.

Naty by Nature Babycare (Zweeds) is 100 procent chloorvrij en vrij van dioxines, geur, ftalaten, kleurstoffen en latex. De luiers hebben het EU Ecolabel en zijn gemaakt van biologisch afbreekbaar materiaal. Verkrijgbaar via Bol.com en grotere drogisterijen.

Let op: geen van deze merken is specifiek op PFAS getest voor de Europese markt. Ze onderscheiden zich echter door maximale transparantie over hun samenstelling en erkende onafhankelijke keurmerken, wat hen de veiligste keuze maakt onder de beschikbare wegwerpopties.

Wasbare luiers: het meest effectieve alternatief

Het eerlijkste antwoord op de vraag “welke luier is het veiligst?” is: de wasbare luier van biologisch katoen. Geen plastic binnenlaag, geen synthetische vezels tegen de huid, geen waterafstotende coating met mogelijk PFAS. En als bonus: een baby gebruikt gemiddeld 5.000 tot 6.500 wegwerpluiers, elk deels gemaakt van niet-afbreekbaar plastic. Een set wasbare luiers vervangt die hele berg.

Het tweedelige systeem werkt met een absorberende binnenluier en een waterdicht overbroekje. Je hebt er zo’n 20 tot 25 binnenluiers en 5 tot 6 overbroekjes voor nodig, gecombineerd met wassen om de dag. De meeste ouders die erop overstappen, zijn verrast hoe praktisch het in de dagelijkse routine past.

In Nederland zijn de volgende wasbare luiermerken goed verkrijgbaar:

Een praktische tip voor wie wil beginnen: via The Green Butt of Nappy’s.nl kun je een proefpakket huren voor een paar tientjes. Zo probeer je verschillende merken en systemen uit voordat je een volledige set aanschaft. Dat scheelt een hoop twijfel en voorkomt dat je de verkeerde keuze maakt.

Eén aandachtspunt: het PUL-overbroekje, de waterdichte buitenlaag van de meeste wasbare luiers, is gemaakt van een synthetisch laminaat. Of dat laminaat PFAS bevat, verschilt per merk en fabrikant. Vraag bij twijfel expliciet naar het PFAS-beleid van de fabrikant. Popolini en Hu-Da bieden als alternatief ook wollen overbroekjes aan, volledig vrij van synthetische stoffen.

De investering vooraf ligt hoger dan bij wegwerpluiers, maar over de gehele periode bespaar je als ouder al snel 500 tot 1.500 euro. Voor een tweede kind gebruik je hetzelfde pakket opnieuw.

Wat kun je verder nog doen?

PFAS zijn overal en je kunt ze niet volledig vermijden. Maar gerichte keuzes helpen de blootstelling van je baby aanzienlijk te verlagen.

Kies als je voor wegwerpluiers gaat voor een merk met een erkend keurmerk zoals Nordic Swan of EU Ecolabel, en vermijd luiers met parfum, lotion of chloorbleek. Overweeg wasbare luiers van biologisch katoen als je blootstelling écht wilt minimaliseren. En stop hoe dan ook met het plastic geurzakje om de gebruikte luier: dat is extra polyethyleen, extra geurstoffen en nul voordeel.

Wat ontbreekt er nog in het onderzoek?

Het grote hiaat is dat er op dit moment geen grootschalig onafhankelijk Europees onderzoek is naar PFAS specifiek in luiers die op de Europese markt worden verkocht. Het Mamavation-onderzoek is Amerikaans en de geteste merken zijn niet allemaal hier verkrijgbaar. De Europese regelgeving voor PFAS in consumentenproducten wordt aangescherpt, maar luiers vallen nog niet onder een specifieke PFAS-norm.

Het RIVM doet onderzoek naar PFAS-blootstelling in Nederland en verwacht in 2026 nieuwe resultaten. Of en wanneer er specifiek naar PFAS in luiers wordt gekeken, is op dit moment niet bekend.

Tot die tijd geldt: bij twijfel, kies voor het product met de meeste transparantie. En bij luiers is die transparantie helaas nog uitzondering, geen regel.

Veelgestelde vragen

Zitten er PFAS in alle luiers? Nee. Een onderzoek uit 2023 vond in 23% van de geteste luiers aanwijzingen voor PFAS. 77% liet geen detecteerbare PFAS zien. Maar omdat fabrikanten hun samenstelling zelden volledig openbaar maken, is het voor consumenten lastig te weten welke merken veilig zijn.

Welke luiers zijn PFAS-vrij? In het Mamavation-onderzoek kwamen Eco Boom Bamboo Diapers en Seventh Generation schoon uit. Voor de Europese markt zijn Bambo Nature en JOONE de meest transparante merken. Wasbare luiers van gecertificeerd biologisch katoen (GOTS) bieden de meeste zekerheid.

Zijn PFAS schadelijk voor baby’s? PFAS worden in verband gebracht met een verminderd immuunsysteem, hormonale verstoringen, een lager geboortegewicht en een verminderde vaccinrespons bij kinderen. Baby’s zijn extra kwetsbaar omdat hun organen en immuunsysteem nog in ontwikkeling zijn en omdat hun huid dunner en doorlaatbaarder is.

Zijn wasbare luiers altijd veilig? Wasbare luiers van 100% biologisch katoen zonder synthetische buitenlaag zijn de veiligste optie. Sommige wasbare luiers hebben een PUL-buitenlaag (een synthetisch waterwerend materiaal) die mogelijk PFAS kan bevatten. Vraag bij twijfel de fabrikant expliciet naar hun PFAS-beleid.

Heeft de Nederlandse overheid iets gedaan met PFAS in luiers? Alle PFAS staan in Nederland op de lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen. Er is echter geen specifieke wetgeving of norm voor PFAS in luiers. De Europese regelgeving is in ontwikkeling, maar luiers vallen hier nog niet expliciet onder.

Bronnen

• Mamavation / Environmental Health News: PFAS consumer study diapers (2023)
• Science of The Total Environment: “Infants exposure to chemicals in diapers: A review and perspective” (2024)
• RIVM: Vragen en antwoorden over PFAS
• RIVM: Lopende onderzoeken PFAS
• Rijksoverheid: PFAS op de lijst Zeer Zorgwekkende Stoffen
• ANSES (Frans nationaal agentschap voor voedsel, milieu en arbeidsgezondheid): Rapport wegwerpluiers, januari 2019
• DGCCRF: Vervolgonderzoek 32 merken babyluiers (2020)
• Europees Parlement: Parlementaire vraag EU-beperking schadelijke chemische stoffen in wegwerpluiers (2022)
• NVWA: PFAS in levensmiddelen