Je pakt een tampon of een maandverband, gebruikt het en gooit het weg. Maandelijks, jarenlang. Wat er precies in zit, staat nergens op de verpakking. En dat is precies het probleem, want uit onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de gangbare menstruatieproducten PFAS bevat. Stoffen die in verband worden gebracht met hormoonverstoring, verminderde vruchtbaarheid en een verhoogd risico op kanker.
Hoe komen die stoffen in tampons en maandverband terecht, wat betekent dat voor je gezondheid, en hoe kies je producten die er aantoonbaar vrij van zijn? Dat lees je hier.
Wat zijn PFAS en waarom duiken ze op in menstruatieproducten?
PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen, een groep van duizenden synthetische chemicaliën die worden gebruikt vanwege hun water-, vet- en hittewerende eigenschappen. Ze worden ook wel “forever chemicals” genoemd omdat ze in het milieu en in het menselijk lichaam vrijwel niet afbreken. Als je wil weten wat PFAS precies zijn en hoe ze werken, lees dan die achtergrond eerst.
In maandverband worden PFAS ingezet als coating in de waterdichte backing, de afdichtingslagen en soms in de toplaag, om te voorkomen dat bloed doorlekt. Onderzoekers van de University of Notre Dame vonden bij analyses fluorwaarden in sommige producten die zo hoog lagen dat de PFAS hoogstwaarschijnlijk opzettelijk waren toegevoegd tijdens de productie, niet als onbedoelde vervuiling. Diezelfde onderzoekers stelden tegelijk vast dat producten zonder PFAS even goed functioneren. Er is dus geen technische noodzaak voor de toevoeging.
Bij tampons liggen de concentraties doorgaans lager en gaat het vaker om onbedoelde verontreiniging vanuit het productieproces. Toch testte 22% van de onderzochte tampons positief op PFAS.
Wat zegt het onderzoek?
De meest aangehaalde cijfers komen uit een reeks laboratoriumanalyses die tussen 2020 en 2022 werd uitgevoerd door de Amerikaanse consumentenwaakhond Mamavation, in samenwerking met Environmental Health News en onderzoekers van de Carnegie Mellon University.
Onderzoeksresultaten — Mamavation & Carnegie Mellon University
Hoeveel menstruatieproducten bevatten PFAS?
Laboratoriumanalyse van tientallen producten, uitgevoerd tussen 2020 en 2022.
Meer dan de helft van de producten die positief testten op PFAS, werd verkocht met het label “biologisch”, “natuurlijk” of “zonder schadelijke stoffen”. Biologisch zegt iets over de teelt van het katoen — niet over de coating die er daarna op komt.
Kies voor producten met een GOTS of Oeko-Tex Standard 100-keurmerk. Beide vereisen onafhankelijke tests op PFAS. Een label op de verpakking is geen garantie.
Bron: Mamavation & Environmental Health News, laboratoriumonderzoek PFAS in menstruatieproducten (2020–2022), uitgevoerd in samenwerking met Carnegie Mellon University.
Bijna de helft van het geteste maandverband bevatte PFAS. En het meest wrange detail: meer dan de helft van de producten die positief testten, werden in de winkel verkocht met een label als "biologisch", "natuurlijk" of "zonder schadelijke stoffen". Biologisch verwijst naar de teelt van het katoen, niet naar wat er daarna in het productieproces mee gebeurt. Een PFAS-coating kan ook op biologisch katoen worden aangebracht.
Een wetenschappelijke studie gepubliceerd in Environmental Science & Technology (2023) analyseerde 31 PFAS-varianten in zes categorieën persoonlijke hygiëneproducten waaronder maandverband en tampons. Perfluorkoolstofzuren bleken de meest aangetroffen PFAS-variant, goed voor meer dan 85% van de totale PFAS-concentraties in de positief geteste producten.
Wat maakt deze blootstelling zo zorgwekkend?
PFAS worden door het RIVM en Europese gezondheidsautoriteiten in verband gebracht met een reeks ernstige gezondheidseffecten bij langdurige blootstelling: hormoonverstoring, een verzwakt immuunsysteem, verhoogde bloeddruk tijdens zwangerschap, verminderde vruchtbaarheid en een verhoogd risico op bepaalde kankersoorten.
Wat menstruatieproducten bijzonder maakt als blootstellingsroute, is de anatomie. De huid in het schaamgebied is dunner en doorlaatbaarder dan de meeste andere huidpartijen. Bij tampons komt daar nog bij dat de vaginale wand direct in aanraking staat met het product. Onderzoekers wijzen erop dat de vagina bijzonder rijk is aan bloedvaten, wat de kans op opname van chemische stoffen vergroot ten opzichte van contact via de buitenhuid.
Volg je PFASwijzer al op Instagram? Het is nog rustig daar, maar ik ga er de komende tijd veel meer mee doen: korte tips, handige visuals, nieuwtjes over PFAS en af en toe een kortingscode voor PFAS-vrije producten.
De blootstelling is ook niet incidenteel. Een gemiddelde vrouw gebruikt meer dan 11.000 menstruatieproducten in haar leven. Langdurige, herhaalde blootstelling via een gevoelige route is precies de combinatie waarbij PFAS-ophoping in het lichaam relevant wordt. En wat zich eenmaal opstapelt, gaat er niet zomaar uit. Meer over dat mechanisme lees je in het artikel over PFAS uit je lichaam verwijderen.
"De concentraties PFAS in menstruatieproducten zijn, hoewel ze niet worden ingenomen zoals voedsel of water, potentieel net zo gevaarlijk vanwege de gevoeligheid van de blootstellingsroute." — Natuurdietisten Nederland
PFAS die zich ophopen in het lichaam worden bovendien doorgegeven via moedermelk. Menstruatieproducten zijn een onderschatte maar reële bron van die ophoping over de jaren heen. Meer hierover lees je in het artikel over PFAS in moedermelk.
Zo werkt het — PFAS-blootstelling via menstruatieproducten
De route van PFAS naar je lichaam
PFAS breken niet af. Eenmaal opgenomen, stapelen ze op in je vetweefsel en organen. Dit is hoe dat via menstruatieproducten werkt.
PFAS als coating op het product
Fabrikanten brengen PFAS aan als chemische coating in de waterdichte lagen van maandverband. Uit onderzoek van de University of Notre Dame blijkt dat de concentraties zo hoog zijn dat het gaat om opzettelijke toevoeging, niet onbedoelde verontreiniging.
Bewust toegevoegdContact met doorlaatbare huid en slijmvlies
De huid in het schaamgebied is dunner en doorlaatbaarder dan de meeste andere huidpartijen. Bij tampons staat de vaginale wand direct in contact met het product. Die wand is rijk aan bloedvaten.
Hoge doorlaatbaarheidOpname via de bloedbaan
Via de bloedrijke vaginale wand en omliggend weefsel kunnen chemische stoffen worden opgenomen in de bloedbaan. De exacte opname van PFAS via menstruatieproducten bij mensen is nog in onderzoek, maar het biologische mechanisme is aanwezig.
Biologisch mechanisme aanwezigOphoping in vetweefsel en organen
PFAS worden niet door het lichaam afgebroken. Ze stapelen op in vetweefsel, lever en nieren. Bij langdurige blootstelling worden ze in verband gebracht met hormoonverstoring, verminderde vruchtbaarheid en een verhoogd risico op bepaalde kankersoorten.
Niet afbreekbaarDoorgave via moedermelk
PFAS die zich ophopen in het lichaam van een vrouw worden doorgegeven aan haar kind via moedermelk. Menstruatieproducten zijn een onderschatte bron van die cumulatieve ophoping over de jaren.
Generaties-effectPFAS-vrije alternatieven bestaan en werken even goed. Kies voor producten met een GOTS of Oeko-Tex Standard 100-keurmerk met onafhankelijke testresultaten.
Bronnen: RIVM standpunten PFAS en gezondheidsrisico's • University of Notre Dame / Indiana University (2023, 2025) • Natuurdietisten Nederland • PubMed: Zhou et al. Environmental Science & Technology (2023)
Europa loopt achter op de regelgeving
In september 2024 tekende de gouverneur van Californië de wet AB 2515, die per 1 januari 2025 de productie, verkoop en distributie van menstruatieproducten met gereguleerde PFAS verbiedt. Een historische stap die de urgentie van het probleem erkent.
In Europa bestaan specifieke PFAS-limieten voor menstruatieproducten nog niet. Menstruatieproducten vallen in de EU onder de categorie medische hulpmiddelen, waardoor fabrikanten niet verplicht zijn een volledige ingrediëntenlijst te publiceren. De Rijksoverheid erkent via Waarzitwatin.nl dat er meldingen zijn geweest van PFAS als vervuiling in bepaalde merken tampons en maandverband, maar verbindt hieraan geen verplichtingen voor fabrikanten.
Dat betekent dat je als consument grotendeels zelf aan zet bent.
Hoe herken je PFAS-vrije tampons en maandverband?
Op de verpakkingstekst alleen kun je niet afgaan. "Biologisch", "natuurlijk" en "zonder schadelijke stoffen" zeggen niets over de aanwezigheid van PFAS. Er zijn twee betrouwbare handvatten.
Het eerste is een onafhankelijk keurmerk. Het GOTS-keurmerk (Global Organic Textile Standard) en Oeko-Tex Standard 100 vereisen beide tests op een uitgebreide lijst schadelijke stoffen, inclusief PFAS. Een product met zo'n keurmerk biedt aanzienlijk meer zekerheid dan een eigen claim van de fabrikant. Het verschil tussen PFAS en verwante stoffen zoals BPA wordt uitgelegd in het artikel over PFAS versus BPA.
Het tweede is aantoonbare transparantie. Serieuze merken publiceren hun testresultaten van onafhankelijke laboratoria. Doet een merk dat niet, stuur dan gewoon een e-mail en vraag ernaar. Een merk dat er zeker van is, antwoordt zonder aarzeling.
Welke merken zijn PFAS-vrij bevestigd?
Yoni is een Nederlands merk dat werkt met 100% gecertificeerd biologisch katoen en het GOTS-keurmerk draagt. Ze zijn transparant over de samenstelling van hun producten en verkrijgbaar bij grote Nederlandse drogisterijen.
The Female Company liet in juli 2024 hun tampons en maandverband testen door het onafhankelijke Hohenstein Textile Testing Institute op meer dan 1000 stoffen. Uitkomst: geen PFAS, geen biociden, vrij van zware metalen. Ze dragen het Oeko-Tex Standard 100-keurmerk en publiceren de testresultaten openbaar.
Nalu en &SISTERS kiezen voor 100% gecertificeerd biologisch katoen als basis zonder synthetische coatings, en dragen beide een onafhankelijk keurmerk.
| Merk | Product | Certificering | PFAS-vrij bevestigd |
|---|---|---|---|
| Yoni | Tampons en maandverband | GOTS | Ja |
| The Female Company | Tampons en maandverband | Oeko-Tex 100 | Ja (test 2024) |
| Nalu | Tampons en maandverband | Oeko-Tex 100 | Ja |
| &SISTERS | Tampons | GOTS | Ja |
Veelgestelde vragen
Bevatten tampons PFAS? Uit onderzoek bleek dat 22% van de geteste tampons sporen van PFAS bevatte. Bij biologisch katoenen tampons van merken met een GOTS of Oeko-Tex Standard 100-keurmerk en onafhankelijke testresultaten is het risico het laagst.
Is maandverband dat als "biologisch" wordt verkocht automatisch PFAS-vrij? Nee. Biologisch verwijst naar de teelt van het katoen, niet naar het productieproces daarna. Meer dan de helft van de producten die positief testten op PFAS droeg een "biologisch" of "natuurlijk" label. Kijk altijd naar onafhankelijke keurmerken en testresultaten.
Kan PFAS via tampons en maandverband worden opgenomen in het lichaam? De huid in het schaamgebied en de vaginale wand zijn doorlaatbaarder dan de meeste andere huidpartijen, wat de kans op opname vergroot. Harde cijfers over de exacte opname bij mensen zijn nog in onderzoek, maar het biologische mechanisme is aanwezig en de blootstellingsduur over een mensenleven is aanzienlijk.
Welke tampons zijn vrij van PFAS en andere giftige stoffen? Tampons van 100% gecertificeerd biologisch katoen zonder applicator, met een GOTS of Oeko-Tex Standard 100-keurmerk en bevestigde onafhankelijke testresultaten. Merken als Yoni, The Female Company, Nalu en &SISTERS voldoen hieraan.
Waarom staat er geen ingrediëntenlijst op tampons en maandverband? In de EU vallen menstruatieproducten onder de categorie medische hulpmiddelen. Fabrikanten zijn daardoor niet verplicht een volledige ingrediëntenlijst te publiceren, zoals dat bij cosmetica wel het geval is. Dat maakt het voor consumenten moeilijker om een geïnformeerde keuze te maken.
Conclusie
PFAS in tampons en maandverband zijn een reëel probleem, aangetoond in grootschalig onderzoek bij producten van tientallen verschillende merken. De blootstelling vindt plaats via een gevoelige route, herhaalt zich maandelijks over tientallen jaren, en betreft stoffen die niet door het lichaam worden afgebroken. Europese regelgeving biedt nog geen bescherming, maar gecertificeerde alternatieven zijn gewoon verkrijgbaar.
Kies voor merken die hun producten laten testen door onafhankelijke laboratoria, draag het GOTS of Oeko-Tex Standard 100-keurmerk en negeer vage claims als "biologisch" of "natuurlijk" zonder onderbouwing. De volgende aankoop is een goed moment om die keuze te maken.
Gebruikte bronnen
- Mamavation & Environmental Health News, laboratoriumonderzoek PFAS in menstruatieproducten (2020-2022), samengevat via Environmental Working Group (EWG)
- Zhou et al. (2023), "Per- and Polyfluoroalkyl Substances in Personal Hygiene Products", Environmental Science & Technology, gepubliceerd via PubMed
- University of Notre Dame, studie PFAS in menstruatieproducten, gepresenteerd bij American Chemical Society (augustus 2023)
- University of Notre Dame / Indiana University, studie PFAS in herbruikbare menstruatieproducten (2025), samengevat via Newsweek
- Waarzitwatin.nl / Rijksoverheid, pagina's "Tampons" en "Maandverband"
- RIVM, standpunten over PFAS en gezondheidsrisico's
- Natuurdietisten Nederland, "Ongewenste chemicaliën in menstruatieondergoed" (bijgewerkt 2024)
- California AB 2515, wet banning PFAS in menstrual products (ondertekend september 2024)
- The Female Company, labotest Hohenstein Textile Testing Institute (juli 2024)